I SA/Gd 634/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 16 lipca 2012 r. (data stempla pocztowego), T. G. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (od wpisu sądowego w kwocie 100 zł). Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłym synem, źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 3.200 zł brutto, małżonkowie ani ich syn nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz i opłaty) wynoszą 1.400 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 1 października 2012 r. (doręczonym w dniu 22 października 2012 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i syna zeznań podatkowych za rok 2011 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczeń od pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o wysokości ich średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją, czy są z tych wynagrodzeń dokonywane potrącenia egzekucyjne, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i syna rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia wnioskodawcy, jego małżonki i syna w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub syna miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub syna kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), oświadczenia małżonki wnioskodawcy, czy nadal jest w posiadaniu mieszkania o powierzchni 50 m2 oraz niezabudowanej nieruchomości (jeżeli tak wskazania jej obszaru i przeznaczenia), jeżeli nie – wskazania kiedy i na jakiej podstawie prawnej doszło do przeniesienia własności tych nieruchomości oraz za jaką cenę. Z wymaganych dokumentów wnioskodawca przedłożył jedynie odpis złożonego przez niego zeznania podatkowego za 2011 r., z którego wynika, iż uzyskał on w roku ubiegłym dochód ze stosunku pracy w wysokości 36.022,95 zł, oraz pismo z dnia 25 października 2012 r., w którym oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych oraz pojazdów mechanicznych. Nadto w ww. piśmie wnioskodawca zakwestionował zasadność wzywania go o dokumenty odnoszące się do sytuacji finansowej jego małżonki oraz syna, przy czym w stosunku do małżonki powołał się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, a odnośnie do syna, wskazał, że prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe, zatem jego sytuacja majątkowa nie ma żadnego przełożenia na sytuację wnioskodawcy. Wbrew treści pisma z dnia 25 października 2012 r. wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów obrazujących koszty związane z eksploatacją mieszkania. Analiza treści oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wskazuje, iż podane w nich informacje dotyczące jego sytuacji rodzinnej są sprzeczne. W oświadczeniu z dnia z dnia 16 lipca 2012 r. wnioskodawca podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, a następnie wezwany do przedłożenia dokumentów dotyczących dochodów i majątku syna nie uczynił tego, zmieniając swoje wcześniejsze oświadczenie w tym zakresie i wskazując w piśmie z dnia 25 października 2012 r., iż jego syn (którego wcześniej wskazał w rubryce nr 6 formularza PPF) prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Podkreślić należy, ze wnioskodawca uchylił się również od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących dochodów i majątku małżonki, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, który w jego ocenie wyłącza możliwość żądania tych danych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przyjęta przez wnioskodawcę argumentacja jest chybiona. Stanowisku takiemu przeczy bowiem już sama konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od łączących go z nią relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Niezależnie od przywołanej konstrukcji formularza PPF, wskazać też należy, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje, wbrew jego twierdzeniom, brakiem obowiązku przedstawienia dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Należy też podkreślić, że wnioskodawca – pomimo wyraźnego wezwania – nie przedłożył również wszystkich dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji, w szczególności zaświadczenia od pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania oraz aktualnej wysokości posiadanych zobowiązań finansowych. Wskazać w tym miejscu należy, że dotychczas składane przez skarżącego w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Gd 787/10, I SA/Gd 788/10, I SA/Gd 823/10, I SA/Gd 1055/11) wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał bowiem weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił po raz kolejny, poprzez selektywne przedkładanie dokumentów źródłowych, dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Brak zatem podstaw by uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie całości kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi określonego przez Przewodniczącego Wydziału na kwotę 100 zł. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.