I SA/Gd 64/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Asesor WSA Danuta Oleś, Protokolant Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 marca 2007 r. sprawy ze skargi H.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutu dotyczącego prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej Kpa) oraz art. 34 § 1, 4 i 5, art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późn. zm., zwanej dalej u.p.e.a.) po rozpatrzeniu zażalenia H. R., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] roku w sprawie oddalenia jako nieuzasadnionego zarzutu zgłoszonego w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...] z dnia [...] roku. Podstawą wydania powyższego postanowienia były następujące ustalenia faktyczne: Naczelnik Urzędu Skarbowego– organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego H. R. na podstawie tytułu wykonawczego nr z dnia [...] roku wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego będącego wierzycielem. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] roku orzekająca o odpowiedzialności H. R. jako byłego członka zarządu "A" Spółki z o.o. za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do listopada 2001 roku. W związku z tym, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, wierzyciel wysłał upomnienie pełnomocnikowi H. R. Następnie, w dniu 12 czerwca 2006 roku skarżącemu doręczono odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej nr [...] z dnia [...] roku Pismem z dnia 19 czerwca 2006 roku H. R. zgłosił, na podstawie art. 33 pkt 7 u.p.e.a. zarzut braku uprzedniego doręczenia mu ww. upomnienia. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko w zakresie zgłoszonego zarzutu uznając go za bezzasadny. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z uwagi na doręczenie w dniu 22 maja 2006 roku pełnomocnikowi skarżącego r.pr. A. D. upomnienia (nr UP [...] z dnia [...] roku) wzywającego H. R. do uregulowania należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące maj - sierpień 2001 roku. Mając powyższe na względzie, organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku oddalił jako nieuzasadniony zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do majątku H. R. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej przywołując art. 15 § 1 u.p.e.a, § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.) oraz art. 40 § 2 Kpa zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że doręczenie upomnienia jest jedną z czynności, która poprzedza wszczęcie postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a. Tym samym, na prawidłowość przesłania upomnienia pełnomocnikowi nie miał wpływu fakt, że udzielone przez skarżącego pełnomocnictwo nie obejmowało postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 10 grudnia 2006 roku H. R. złożył na przedmiotowe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu skarżący ponowił zarzut doręczenia upomnienia osobie nieuprawnionej. W ocenie strony udzielone pełnomocnictwo nie obejmowało postępowania egzekucyjnego, które stanowiło odrębne postępowanie w stosunku do postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy doręczenie upomnienia w trybie art. 15 § 1 u.p.e.a. pełnomocnikowi strony jest skuteczne i prawidłowe, a także do rozstrzygnięcia, czy pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu podatkowym obejmuje także umocowanie do działania w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne jest odrębnym od podatkowego postępowaniem. Zgodnie z obowiązującym prawem występują dwa rodzaje postępowania administracyjnego sensu largo w zakresie spraw podatkowych, tj. postępowanie podatkowe sensu stricte oraz postępowanie wykonawcze (egzekucyjne lub zabezpieczające). Postępowania ta mają odrębny charakter, czego wyrazem jest ich unormowanie w zupełnie innych aktach prawnych: ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (wraz z aktami prawnymi szczegółowo regulującymi zagadnienia podatkowe) oraz ustawie z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ustawie z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego, co powoduje, że stanowią one dwa różne stadia postępowania, którymi rządzą inne reguły. Akty te mają tę samą rangę ustawową, przez co do wzajemnej relacji między nimi winny być stosowane ogólne reguły wykładni przepisów prawa. Postępowanie upominawcze jest natomiast postępowaniem ściśle związanym z postępowaniem egzekucyjnym. Artykuł 15 u.p.e.a. stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, po uprzednim doręczeniu zobowiązanemu upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Przypadki, w których doręczenie upomnienia nie jest wymagane, zostały określone w § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137 poz. 1541). Przepis art. 18 u.p.e.a. stanowi natomiast, że w przypadkach nieuregulowanych odmiennie w ustawie, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego, w zakresie doręczania upomnień, o których mowa w art. 15 u.p.e.a., stosuje się przepisy rozdziału 8 Kpa. Zgodnie z art. 40 § 2 tej ustawy jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Mając na względzie odmienność postępowań podatkowego i egzekucyjnego należy stwierdzić, że pełnomocnictwo udzielone w sprawie podatkowej nie może być jednocześnie umocowaniem do działania w sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2003 roku, III SA 332/01, LEX 137861), o ile nie zostało to zastrzeżone w treści pełnomocnictwa. Z akt sprawy wynika zaś, że H. R. udzielił r.pr. A. D. pełnomocnictwa jedynie w zakresie sprawy podatkowej. W postępowaniu egzekucyjnym ma zastosowanie wyrażona w przepisie art. 32 Kpa zasada, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Zasada ta powoduje wszczynanie tego postępowania zawsze bezpośrednio do zobowiązanego, bowiem to na zobowiązanym ciążą określone obowiązki do wykonania i w stosunku do niego mogą być stosowane tak poważne "narzędzia" jak środki przymusu, do których zaliczane są środki egzekucyjne. Natomiast rola pełnomocnika wyznaczonego przez zobowiązanego do prowadzenia jego spraw z zakresu egzekucji związana jest z zasięganiem w organach egzekucyjnych informacji o etapie egzekucji, wnoszeniem ewentualnych wniosków lub środków zaskarżenia itp. W tym miejscu należy wskazać, że doręczenie upomnienia jest czynnością poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego, zaś doręczenie odpisu tytułu wykonawczego wszczyna to postępowanie. Dopiero zatem od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawnienia są regulowane tak w art. 10 § 1, jak i art. 32 oraz art. 40 Kpa. W tym kontekście uzasadnione jest przyjęcie, że zgodnie z art. 32 Kpa upomnienie musi być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 7 lipca 2005 roku, III SA/Wa 1122/2005). Skoro udzielone przez H. R. pełnomocnictwo nie było skuteczne, zaś upomnienie należało doręczyć bezpośrednio stronie, to podniesiony przez skarżącego zarzut jest trafny i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.. Naruszenie to w ocenie Sądu było istotne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2001 roku, I SA 794/01, LEX nr 55780), bowiem spowodowało bezprawne wszczęcie egzekucji do majątku skarżącego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy ww. przepisu uchylił zaskarżone postanowienie. Zgodnie z dyspozycją art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że postanowienie nie może być wykonane. Ponadto wyrok zawiera także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które zgodnie z art. 200 p.p.s.a, Sąd zasądził na rzecz skarżącego od organu administracji.