I SA/Gd 649/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 26 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. F. i J. F. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 23 lipca 2008 r., złożonym na formularzu PPF, J. i H. F. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na wstępie należy wyjaśnić wnioskodawcom, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2007 r. zostali już zwolnieni w niniejszej sprawie od ponoszenia kosztów sądowych i wobec tego nie mają obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji złożony przez nich wniosek należy rozpoznać jedynie w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia pełnomocnika z urzędu, przy czym ocena jego zasadności winna zostać dokonana w oparciu o przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. W myśl przywołanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z przepisem art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez wnioskodawców i przedłożonej dokumentacji źródłowej ustalono, że utrzymują się oni z otrzymywanych emerytur, które zostały zajęte w ramach prowadzonej egzekucji zaległości podatkowych. Po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń emerytura wnioskodawcy wynosi 1.603,78 zł netto (dowód: odpis odcinka za lipiec 2008 r.), a świadczenie otrzymywane przez wnioskodawczynię stanowi kwotę 693,48 zł netto (dowód: odpis decyzji o waloryzacji emerytury). Małżonkowie nie są właścicielami nieruchomości, zamieszkują w mieszkaniu na podstawie ustanowionej na ich rzecz dożywotniej służebności osobistej, ponosząc w całości koszty związane z utrzymaniem tego lokalu. W okresie od 1 czerwca 2008 r. do 28 sierpnia 2008 r. małżonkowie uiścili opłaty eksploatacyjne i wpłacili na fundusz remontowy wspólnoty łącznie kwotę 1.555,86 zł (dowód: wydruk księgowy z dnia 28 sierpnia 2008 r.), co daje średnio 518,62 zł miesięcznie, i na dzień 31 sierpnia 2008 r. nie posiadali zaległości z tytułu ww. opłat (dowód: odpis zaświadczenia administratora wspólnoty mieszkaniowej). Małżonkowie posiadają natomiast zaległości podatkowe, których wysokość wraz z naliczonymi na dzień 5 sierpnia 2008 r. odsetkami wynosiła 346.325 zł (dowód: odpis raportu z dnia 5 sierpnia 2008 r.). Do innych stałych wydatków ponoszonych przez małżonków należy zaliczyć spłatę pożyczki w stałej miesięcznej wysokości 379,05 zł (dowód: odpis harmonogramu spłat), opłatę za usługi telekomunikacyjne w kwocie 56 zł (dowód: odpisy pokwitowań dla zleceniodawcy), opłatę za energię elektryczną, która we wrześniu br. wynosi 180,56 zł. Jak wynika z historii z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawczyni, w okresie od 15 maja 2008 r. do 1 sierpnia 2008 r. zaksięgowano na nim wpływy w łącznej wysokości 9.580,44 zł, z czego kwota 7.500 zł pochodziła z przelewów zaksięgowanych w dniach 11 lipca 2008 r. (5.000 zł) oraz 22 lipca 2008 r. (2.500 zł) określonych przez ich nadawcę jako "częściowa zapłata za garaż". Stan środków na tym rachunku na 22 lipca 2008 r., tj. na jeden dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynosił 12.407,55 zł, w dniu 1 sierpnia 2008 r. saldo stanowiło kwotę 853,95 zł. Saldo rachunku prowadzonego dla wnioskodawcy na dzień 28 sierpnia 2008 r. wynosiło natomiast 603,48 zł. Mając na uwadze ustalone okoliczności faktyczne, stwierdzić należy, iż wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie (w tym przypadku kosztów pełnomocnika z wyboru, gdyż od kosztów sądowych wnioskodawcy zostali uprzednio zwolnieni). Podkreślić należy, iż wyrok oddalający skargę zapadł w dniu 27 maja 2008 r. na rozprawie, w której uczestniczył skarżący. Od tego momentu wnioskodawcy winni się więc liczyć z koniecznością poniesienia kosztów zastępstwa procesowego (skarżący został bowiem pouczony o przymusie adwokackim dotyczącym skargi kasacyjnej – dowód: protokół z rozprawy), a zatem mogli zabezpieczyć na ten cel środki pochodzące ze zbycia garażu w kwocie 7.500 zł. Wnioskodawcy w żaden sposób nie wyjaśnili, dlaczego tego nie uczynili. Nie wyjaśnia tego również przedłożona do sprawy faktura za usługę protetyczną z dnia 22 lipca 2008 r., gdyż opiewa ona tylko na kwotę 900 zł. Wskazać również należy, iż stan środków na rachunku bankowym wnioskodawczyni w dniu 22 lipca 2008 r., tj. w okresie, w którym wnioskodawcy znali już treść uzasadnienia wyroku, wynosił 12.407,55 zł, a w dacie złożenia wniosku o prawo pomocy, tj. 23 lipca 2008 r. stanowił kwotę 5.407,55 zł. Tym samym nie można przyjąć, iż nie posiadali środków finansowych, aby partycypować w kosztach postępowania. Wskazać również należy, iż wnioskodawcy posiadają stałe i pewne źródło utrzymania (emerytury), których łączna wysokość i to już po uwzględnieniu dokonywanych z tych świadczeń potrąceń egzekucyjnych wynosi 2.297,26 zł netto. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Zatem przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. normujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym co do zasady nie ma zastosowania do osób osiągających dochody lub posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.