I SA/Gd 649/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. i J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 23 lipca 2008 r., złożonym na formularzu PPF, państwo J. i H. F. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 26 września 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienia adwokata. Wobec wniesienia sprzeciwu postanowienie powyższe, na mocy art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. – określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.) utraciło moc, w związku z czym sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z przepisem art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2007 r. wnioskodawcy zostali zwolnieni od kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego ocenie Sądu podlegał wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego oświadczenia i przedłożonej dokumentacji źródłowej wynika, że państwo J. i H. F. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się ze świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie [...] zł netto (po uwzględnieniu dokonywanych z nich w ramach prowadzonej egzekucji potrąceń w wysokości [...] zł). Wnioskodawcy zamieszkują w mieszkaniu na podstawie ustanowionej na ich rzecz dożywotniej służebności osobistej, ponosząc w całości koszty związane z utrzymaniem tego lokalu. Średnia miesięczna wysokość ponoszonych przez nich kosztów związanych z eksploatacją lokalu wynosi 518, 62 zł. Oprócz tego ponoszą jeszcze stałe wydatki miesięczne (rata pożyczki, opłata za usługi telekomunikacyjne, opłata za energię elektryczną) w wysokości ok. 615 zł. Z przedłożonego oświadczenia wynika nadto, że państwo F. nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie są właścicielami nieruchomości, posiadają znaczne zaległości podatkowe dochodzone w ramach prowadzonej względem nich egzekucji (na dzień 5 sierpnia 2008 r. ich wysokość wraz z naliczonymi odsetkami wynosiła 346.325 zł), zaś na samochodzie osobowym marki BMW ustanowiono w 2003 r. zastaw skarbowy. Z dokumentacji obrazującej stan posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych wynika, że na koncie H. F., w okresie od 15 maja 2008 r. do 1 sierpnia 2008 r. zaksięgowano wpływy w łącznej wysokości 9.580,44 zł, z czego kwota 7.500 zł pochodziła z dwóch przelewów określonych przez ich nadawcę jako "częściowa zapłata za garaż". Stan środków na dzień 22 lipca 2008 r., tj. na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 12.407,55 zł, zaś w dniu 1 sierpnia 2008 r. saldo stanowiło kwotę 853,95 zł. Saldo konta prowadzonego dla J. F. na dzień 28 sierpnia 2008 r. wynosiło 603,48 zł. W ocenie Sądu okoliczności faktyczne powoływane przez wnioskodawców nie uzasadniają twierdzenia, że poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, również kosztów pomocy prawnej, wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że wnioskodawcy zostali już zwolnieni od ponoszenia kosztów sądowych. Wyrok został ogłoszony na rozprawie w dniu 27 maja 2008 r., w której uczestniczył skarżący. Od tej też daty strony powinny liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów zastępstwa procesowego związanego z przymusem adwokackim dotyczącym skargi kasacyjnej. Stan środków zgromadzonych na kontach wnioskodawców w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozawala na przyjęcie, że nie mogą opłacić pomocy prawnej. Dodatkowo wskazać należy, że państwo F. posiadają stałe i pewne źródło utrzymania (emerytury), których łączna wysokość po uwzględnieniu dokonywanych z tych świadczeń potrąceń egzekucyjnych wynosi 2.297,26 zł netto. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W związku z powyższym przyjąć należy, że przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. normujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym co do zasady nie ma zastosowania do osób osiągających dochody lub posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Wobec powyższego na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. orzeczono jak w postanowieniu.