I SA/Gd 65/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprzeciwu A. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 sierpnia 2018 r. o odmowie skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na wynik kontroli Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 15 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wyniku kontroli postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci (niespełna półtoraroczną córkę oraz osiemnastoletniego syna), utrzymuje się ze świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu choroby w wysokości 1.200 zł netto oraz świadczenia wychowawczego, które otrzymuje na jedno dziecko z programu 500 plus. Skarżąca wskazała, że z domu jednorodzinnego prowadzona jest egzekucja w związku z zaprzestaniem spłaty kredytu (nieruchomość przygotowywana jest do licytacji) i nie posiada ona żadnego innego majątku. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2018 r., skarżąca nadesłała dodatkowo zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 2 lipca 2018 r., z którego wynika, iż w 20174 r. złożyła zeznanie podatkowe PIT-36, w którym wykazała do opodatkowania na zasadach ogólnych dochód w kwocie 30.556,45 zł; potwierdzenie wysyłki ewidencji VAT sprzedaży i zakupów w postaci pliku JPK-VAT za marzec i kwiecień 2018 r.; kopię deklaracji VAT-7 za maj 2018 r., kopię zaświadczenia z "A" S.A. z dnia 2 lipca 2018 r. o posiadaniu przez skarżącą dwóch rachunków bankowych o numerach: [...] ([...]) oraz [...] ([...]), wyciąg z rachunku [...] za okres od 31 maja do 30 czerwca 2018 r., którego saldo końcowe wynosiło 70,83 zł, elektroniczne zestawienie operacji dokonanych na trzech rachunkach prowadzonych przez "B" (bieżącym, na który wpływają świadczenie z ZUS oraz świadczenia wychowawcze na każde z dzieci, z którego skarżąca reguluje opłaty za telewizję cyfrową, internet, wywóz nieczystości oraz podatek od nieruchomości, firmowym i oszczędnościowym) za okres od 1 marca do 27 czerwca 2018 r., których salda końcowe wynosiły: 1.805,03 zł, 25 zł i 142,72 zł; wyciąg z rachunku karty kredytowej za okres od 3 marca do 4 czerwca 2018 r., na której dostępny limit kredytowy wynosił 49.527,88 zł a limit wypłat gotówkowych – 39.920 zł; kopię faktury za energię elektryczną za okres od 13 marca do 13 maja 2018 r. na kwotę 1.973,89 zł. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2018 r., w odpowiedzi na pismo skarżącej z dnia 3 lipca 2018 r., referendarz sądowy odmówił przedłużenia terminu do przedłożenia wszystkich dokumentów wymienionych w ww. wezwaniu. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazała ona zasadności wniesionego żądania. Skarżąca przedstawiła bowiem jedynie część dokumentów, do których przedłożenia została zobowiązana zarządzeniem z dnia 4 czerwca 2018 r. Nie złożyła ona wymaganych oświadczeń, które miały na celu weryfikację danych o jej sytuacji rodzinnej. Skarżąca nie odniosła się też do kwestii, czy faktycznie zamieszkuje tylko z małoletnimi dziećmi i sama je wychowuje, czy ojcowie dzieci partycypują w kosztach ich utrzymania, płacąc na ich rzecz alimenty, czy w związku z trudną sytuacją otrzymuje pomoc finansową lub rzeczową od rodziny, co jest kluczowe dla oceny możliwości finansowych strony. Referendarz stwierdził, że analiza przedłożonej historii operacji na rachunkach bankowych doprowadziła do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala jej na poniesienie kosztów niniejszego postępowania w całości i nie przemawia za uznaniem, że poniesienie przez skarżącą tych kosztów wywoła skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca, której źródłem dochodów jest działalność gospodarcza wykonywana pod nazwą "C" A. M., obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, z tego tytułu otrzymuje świadczenie z ZUS, które w marcu br. zostało jej wypłacone w kwocie 1.240,89 zł, w kwietniu br. – 0 zł, w maju br. – 1.810,24 zł, a w czerwcu br. – 1.407,52 zł. Przyznane jej także zostały świadczenia wychowawcze z programu 500 plus w łącznej kwocie 1.000 zł. Tym samym średni miesięczny dochód skarżącej i jej dwójki dzieci w tym okresie wyniósł 1.614,66 zł. Dokonując wyliczenia poszczególnych wydatków referendarz zauważył, że w marcu i maju br. kwota wydatków skarżącej i jej rodziny przewyższyła kwotę dochodów odpowiednio o 1.250,11 zł oraz o 1.251,91 zł, zaś w pozostałych miesiącach do dyspozycji trzyosobowej rodziny pozostawały środki w wysokości 177,86 zł i 153,82 zł, które bez wątpienia nie wystarczają na pokrycie pozostałych bieżących kosztów utrzymania jej i dwójki dzieci nawet w podstawowym zakresie. Pomimo to na rachunku oszczędnościowym skarżąca posiadała środki w niezmiennej kwocie 142,60 zł, których nie przeznaczyła na zaspokojenie potrzeb życiowych. Referendarz zauważył, że skarżąca reguluje należne opłaty za media oraz dokonuje spłat karty kredytowej, które to wydatki stanowią znaczną część jej miesięcznego budżetu, bądź – jak miało to miejsce w marcu i maju br. – go przekraczają. Nadto skarżąca przekazuje środki innym osobom, w tym byłemu małżonkowi, zaś z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby wobec nich posiadała jakiekolwiek zobowiązania. Dokonane ustalenia przeczą zatem twierdzeniom, że obecnie jedynym utrzymania skarżącej i jej dzieci jest świadczenie z tytułu choroby oraz świadczenia wychowawcze. Wątpliwości te potęguje fakt, że skarżąca uchyliła się od złożenia oświadczeń, które wyjaśniłyby jej sytuację rodzinną, w tym okoliczność otrzymywania alimentów na dzieci, czy też wspólnego zamieszkiwania z ojcem półtorarocznej córki. Skarżąca nie przedłożyła także wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej przez nią działalności gospodarczej o numerze [...], a w przypadku jego likwidacji nie przedstawiła zaświadczenia z banku o jego zamknięciu. A. M. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. Zdaniem strony, wniosek o przyznanie prawa pomocy został przedwcześnie oddalony. Skarżąca przedłożyła żądane dokumenty źródłowe, z których wynikało, iż jej sytuacja finansowa i majątkowa uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Ponadto wystąpiła ona z wnioskiem o przedłużenie terminu do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, udzielenia informacji, złożenia oświadczeń i dostarczenia części dokumentów źródłowych z uwagi na konieczności ich sporządzenia przez bank. Skarżąca wskazała, że wniosek ten został rozpoznany w terminie, który uniemożliwił jej uzupełnienie dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia). Natomiast przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Wskazać należy, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie nie zawsze jest wystarczające do oceny stanu majątkowego i rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość taką przewiduje art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W niniejszej sprawie czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały przez referendarza sądowego z uwagi na fakt, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie majątkowe wnioskodawczyni zostało uznane za niewystarczające do pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna zatem z należytą starannością wypełnić nałożone zobowiązanie. W jej interesie leżało bowiem przedstawienie pełnych informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że w zarządzeniu z dnia 4 czerwca 2018 r. referendarz sądowy szczegółowo wymienił wszystkie wymagane dokumenty (karty 39-41). Skarżąca dysponowała zatem wiedzą, jakie dokumenty będą niezbędne do rozpoznania złożonego wniosku. Co więcej, referendarz zakreślił stronie adekwatny do zakresu wezwania, bo aż czternastodniowy termin do uzupełnienia wniosku, termin ten uznać należy za wystarczający na wykonanie zobowiązania. Skarżąca uchyliła się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów i oświadczeń, w konsekwencji czego niewyjaśnionych pozostało szereg okoliczności szczegółowo wymienionych w zaskarżonym postanowieniu referendarza. Odnosząc się do odmowy przedłużenia terminu do uzupełnienia żądanej dokumentacji Sąd uznał go za niezasadny. Wyznaczony termin był odpowiedni dla wykonania zobowiązania. Podkreślenia wymaga także, że pomimo upływu dwóch miesięcy od doręczenia stronie wezwania referendarza, wymagane dokumenty do chwili wydawania rozstrzygnięcia referendarza nie zostały przedłożone. Okoliczność, że wniosek o przedłużenie terminu został rozpoznany w dacie wydawania przez referendarza postanowienia nie stanowi argumentu przemawiającego za uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Wskazać należy, że po pierwsze wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie, a po drugie skarżąca nie zadbała o uzupełnienie złożonej dokumentacji mimo upływu znacznego okresu czasu od daty złożenia wniosku. Strona nie załączyła ich także do wniesionego sprzeciwu. Wprawdzie pełnomocnik strony w złożonym sprzeciwie wymienił zaświadczenie z banku jako załącznik do tego pisma, niemniej jednak w rzeczywistości nie został on do pisma dołączony, co potwierdza treść prezentaty sądu. Wniosek o przedłużenie terminu nie został poparty rzeczywistym zamiarem udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej strony. Na wnioskodawczyni spoczywał obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy i pochodzące od wnioskodawczyni informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była pełna ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy wskazał, że A. M. nie wykazała, że jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Referendarz w wydanym postanowieniu prawidłowo ocenił, że w sprawie wystąpiły istotne wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącej. Ponoszone koszty w przypadku kilku okresów rozliczeniowych przewyższały udokumentowane przychody, przy czym strona nie korzystała z posiadanych wolnych środków, co sugeruje inne (niewykazane) źródło ich pokrywania. Ze zgromadzonego materiału nie wynika zatem pełny obraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącej. Wnioskująca nie wyjaśniła, czy ojcowie dzieci uczestniczą w kosztach utrzymania jej i dzieci oraz nie wykazała stanu rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej przez nią działalności gospodarczej. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., uznając podniesione w sprzeciwie zarzuty za niezasadne, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.