I SA/Gd 652/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. W.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym, jego zadłużenie wobec banku wynosi 600 000 zł, Agencji Nieruchomości Rolnych – 600 000 zł, gminy – 50 000 zł. Do wniosku dołączył odpis zarządzenia Wiceprezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 803/05 umarzającego należność sądową w kwocie 100 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2009 r. (doręczonym w dniu 10 listopada 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, (2) zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości dochodów osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi, (6) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 16 listopada 2009 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Z tej też przyczyny małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a wnioskodawcy nie jest znana sytuacja majątkowa żony. Oświadczył także, że nie ma żadnych źródeł utrzymania, nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie otrzymuje pomocy finansowej, jak również nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Ponownie powołał się na okoliczność prowadzonej egzekucji. Do oświadczenia dołączył odpis: umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r., postanowienia komornika sądowego z dnia 26 stycznia 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz sentencji zarządzenia Wiceprezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 803/05. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż jego sytuacja majątkowa i osobista jest trudna i złożona. Podkreślił, że powyższe potwierdza też umorzenie przez komornika sądowego toczącego się względem niego postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca podniósł, że odebrano mu inwentarz, gospodarstwo, a majątek rozkradziono. Do sprzeciwu skarżący dołączył odpisy zarządzeń Wiceprezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w przedmiocie umorzenia należności sądowych w dwóch sprawach, odpis postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jak również odpisy postanowień organów ścigania o umorzeniu dochodzeń w sprawach kradzieży mienia dokonanych na szkodę wnioskodawcy, z powodu niewykrycia sprawców tych przestępstw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2009 r. do przedłożenia dokumentów i oświadczeń mających na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżący jednak żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 16 listopada 2009 r. wyjaśnił jedynie, że nadal pozostaje w związku małżeńskim, lecz w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, tym samym żona nie jest zobowiązana do wspierania go finansowo. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, wobec czego nie jest w stanie przedstawić dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej współmałżonki. Oświadczył także, że nie ma żadnych oszczędności na rachunkach, nie ma nikogo na utrzymaniu, od nikogo nie otrzymuje pomocy finansowej. Podkreślił, że jego sytuacja jest trudna. Prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Wymaganych dokumentów skarżący nie przedłożył również przy sprzeciwie. Przedłożył jedynie dodatkowo postanowienia organów ścigania o umorzeniu dochodzeń w sprawach kradzieży mienia dokonanych na szkodę wnioskodawcy, z powodu niewykrycia sprawców tych przestępstw. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że powołane przez skarżącego okoliczności mające świadczyć o jego trudnej sytuacji majątkowej budzą istotne wątpliwości, bowiem jak wynika z akt administracyjnych dysponuje on nieruchomościami rolnymi o znacznym obszarze, co do których składał wnioski do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie dopłat z Unii Europejskiej. Stoi to w oczywistej sprzeczności z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa o pomocy o braku jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje niejasna także z innych względów. Otóż skarżący utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z niczyjej pomocy. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, z czego opłaca rachunki za media i choćby zakup środków czystości, skarżący już nie wyjaśnił. Wskazał też, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Nadto pominął w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy istotną dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim. Wbrew twierdzeniom skarżącego, istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z tych względów nie jest wystarczające dla ustalenia braku możliwości płatniczych skarżącego samo stwierdzenie bezskuteczności prowadzonej względem jego majątku egzekucji, które stanowiło podstawę umorzenia prowadzonej wobec niego egzekucji sądowej. Dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są bowiem informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Skoro nie jest znany rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, to powoływana przez niego okoliczność kradzieży należącego do niego mienia nie jest wystarczająca dla uznania, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.