I SA/Gd 655/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi "A" na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu z dnia 10 kwietnia 2018 r., nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym do sądu postanowieniem, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie: • art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), - dalej k.p.a., • art. 71 a § 9 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) - dalej u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia A Sp. z o.o. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 10 kwietnia 2018 r. w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty 314.371,16 zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia, był następujący stan faktyczny: Z przedłożonych Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, w związku postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym do majątku zobowiązanej - "B" Spółdzielni w likwidacji z siedzibą w C., zawiadomieniem z dnia 16 lutego 2017 r. dokonał - na podstawie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw, robót i usług u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w A Sp. z o.o. Przedmiotowe zawiadomienie dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono w dniu 22 lutego 2017 r.. W odpowiedzi na w/w zawiadomienie A Sp. z o.o. (pismem z dnia 1 marca 2017 r.) poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań wobec "B". Ponadto, pismem z dnia 24 marca 2017 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu egzekucyjnego z dnia 21 marca 2017 r., A Sp. z o.o. wyjaśniła, że dostawy towarów wynikających z wystawionych przez zobowiązaną faktur, realizowane są w formie przedpłat. W momencie dokonywania przedpłaty nie istnieje zatem żadna wierzytelność przysługująca "B", a faktury wystawiane są po otrzymaniu przedpłaty i realizacji dostawy. Z akt sprawy wynika również, że pismem z dnia 31 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny ponownie wezwał A Sp. z o.o. do udzielenia informacji, zaś ta w odpowiedzi (pismo z dnia 12 lutego 2018 r.) poinformowała, że: - transakcje handlowe pomiędzy "B" a A Sp. z o.o. mają miejsce od października 2014 roku; - przedmiotem tych transakcji jest sprzedaż wyrobów, przy czym strony nie mają zawartej żadnej stałej umowy i każdorazowo zawierają ustną umowę sprzedaży; - łączna wartość obrotu brutto między zobowiązaną a A Sp. z o.o. wyniosła łącznie 1.835.805,59 zł, w tym w roku 2017 - 341.029,30 zł; - wzajemne rozliczenia następują w formie przedpłaty lub potrącenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego wystosował również w dniu 21 lutego 2018 r. wezwanie do "B", w odpowiedzi na które pismem z dnia 1 marca 2018 r. zobowiązania przekazała zestawienie należności i zobowiązań od kontrahenta A Sp. z o.o. z tytułu sprzedaży za okres 22 lutego 2017 r. - 31 stycznia 2018 r.. W konsekwencji powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2018 r. określił dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty na 314.371,16 zł. Nie zgadzając się z w/w rozstrzygnięciem, pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r. A Sp. z o.o. złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania. Skarżąca zarzuciła wydanemu rozstrzygnięciu rażące naruszenie przepisów prawa, w tym art. 71 a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechanie przeprowadzenia w A Sp. z o.o. kontroli. W ocenie w/w, zajęcie wierzytelności przyszłych dotyczy wyłącznie tych wierzytelności, których źródłem jest stosunek zobowiązaniowy istniejący w momencie zajęcia. W skarżonej sprawie natomiast strony, jak wyjaśniła skarżąca, zawierały każdego dnia odrębną umowę sprzedaży i w momencie zajęcia nie istniał żaden stosunek zobowiązaniowy, z którego mogłyby wynikać przyszłe wierzytelności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym - nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołując treść art. 71a § 1 oraz art. 71a § 9 u.p.e. stwierdza, że postanowienie wydane w oparciu o art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które może ale nie musi być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71 a § 1 - § 7 ww. ustawy jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia o którym mowa w art. 71 a § 9 w/w ustawy następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru zakresu. Ponadto, zdaniem organu przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie jest obligatoryjne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Zebrany - w toku prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego - materiał dowodowy, jak i ustalenia faktyczne dokonane na jego podstawie wbrew twierdzeniom skarżącej - pozwalają na wyprowadzenie wniosku, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności, przez które to bezpodstawne uchylanie się należy rozumieć sytuację, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki dla przekazania zajętej wierzytelności, jednakże mimo to dłużnik nie spełnia należnego świadczenia w całości lub części. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zaszły również żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Nie stanowi wspomnianej podstawy prawnej podnoszony przez skarżącą w zażaleniu fakt niezawarcia z zobowiązaną przed dokonaniem zajęcia egzekucyjnego stałej umowy dotyczącej sprzedaży. Organ ponownie podkreślił, iż w zawiadomieniu z dnia 16 lutego 2017 r. - zgodnie z art. 89 § 2, zdanie 2 u.p.e. - wskazano z jakiego tytułu wierzytelności podlegają zajęciu, a mianowicie z tytułu obecnych i przyszłych rozliczeń, czyli również tych wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Skoro zatem - na zasadzie art. 67a § 1 w/w ustawy, stanowiącego, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji - Naczelnik Urzędu Skarbowego zajmując wierzytelność wstąpił w prawa i obowiązki zobowiązanego, to A Sp. z o.o. zobowiązana była przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. W konsekwencji powyższego, zasadnym było określenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaskarżonym postanowieniem wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty 314.371,16 zł. Pismem z dnia 12 czerwca 2018 r. A Sp. z o.o. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 maja 2018 r. Zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu i poprzedzającemu je postanowieniu organu egzekucyjnego rażące naruszenie prawa, skarżąca Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonych postanowień, ich uchylenie w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniesionej skargi A Sp. z o.o. podniosła, iż w sytuacji jaka miała miejsce w przedmiotowej sprawie tj. gdy dłużnik zajętej wierzytelności w zakreślonym terminie nie uzna zajęcia, to wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, musi być poprzedzone przeprowadzeniem kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Na obowiązek taki wskazuje wprost art 71 a § 1ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie skarżącej, bezspornym jest, że Naczelnik Urzędu Skarbowego jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie przeprowadzili żadnego postępowania kontrolnego w spółce A sp. z o.o., poprzestając jedynie na zapytaniach i nie kwestionując przy tym wiarygodności w zakresie udzielonych przez spółkę odpowiedzi. W/w podkreśliła, że A sp. z o.o. kupowała od będącej w likwidacji spółdzielni towar na podstawie każdorazowo zawieranej umowy sprzedaży, co było podyktowane złą sytuacja finansową spółdzielni. Z oczywistych powodów zobowiązana nie mogłaby zagwarantować wywiązania się ze stałej umowy sprzedaży, której zawarcie mogłoby wiązać się z odpowiedzialnością Zarządu wobec spółki. O powyższych okolicznościach Urząd Skarbowy został poinformowany pisemnie. Nie ulega zatem - w ocenie skarżącej - wątpliwości, że zajęcie wierzytelności przyszłych dotyczy tylko takich wierzytelności, których źródłem jest stosunek zobowiązaniowy istniejący w momencie zajęcia, co w sprawie nie miało miejsca. Strony zawierały bowiem każdego dnia odrębną umowę sprzedaży i w momencie zajęcia nie istniał żaden stosunek zobowiązaniowy, z którego mogłyby wynikać przyszłe wierzytelności. Końcowo, skarżąca wskazała, że organ egzekucyjny w ogóle nie rozważył możliwości umorzenia zobowiązania przez potrącenie, na co w/w wskazywała już w piśmie z dnia 31 stycznia 2018 r.. Tymczasem, jak podniosła, zgodnie z - mającym zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 504 Kodeksu cywilnego, zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie jedynie wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na skargę - oceniając ponownie zebrany materiał dowodowy - podtrzymał swoje stanowisko, zajęte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa w stopniu skutkującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. W rozważanej sprawie w pierwszej kolejności kwestia sporna sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy wydanie postanowienia, w którym określa się wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności musi być poprzedzone przeprowadzeniem kontroli. Zdaniem organów egzekucyjnych, jeżeli zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy zgromadzony z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się dłużnika od wypłaty zajętej wierzytelności, zbędne jest przeprowadzanie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych, wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.. Zdaniem skarżącej Spółki wydanie przedmiotowego postanowienia musi być poprzedzone przeprowadzeniem kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. W sporze tym rację przyznać należy skarżącej Spółce. W art. 71a w § 1 do 9 u.p.e. ustawodawca uregulował zasady kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego. Powołany jako podstawa prawna orzeczeń organów obu instancji przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, a mianowicie: 1. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; 2. stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.. W rozważanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, w związku postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym do majątku zobowiązanej - "B", zawiadomieniem z dnia 16 lutego 2017 r. dokonał - na podstawie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw, robót i usług u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w A Sp. z o.o. Przedmiotowe zawiadomienie dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono w dniu 22 lutego 2017 r.. W odpowiedzi na w/w zawiadomienie A Sp. z o.o. (pismem z dnia 1 marca 2011 r.) poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań wobec "B". Ponadto, pismem z dnia 24 marca 2017 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu egzekucyjnego z dnia 21 marca 2017 r., A Sp. z o.o. wyjaśniła, że dostawy towarów wynikających z wystawionych przez zobowiązaną faktur, realizowane są w formie przedpłat. W momencie dokonywania przedpłaty nie istnieje zatem żadna wierzytelność przysługująca "B", a faktury wystawiane są po otrzymaniu przedpłaty i realizacji dostawy. Z akt sprawy wynika również, że pismem z dnia 31 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny ponownie wezwał A Sp. z o.o. do udzielenia informacji, zaś ta w odpowiedzi (pismo z dnia 12 lutego 2018 r.) poinformowała, że: - transakcje handlowe pomiędzy "B" a A Sp. z o.o. mają miejsce od października 2014 r.; - przedmiotem tych transakcji jest sprzedaż wyrobów, przy czym strony nie mają zawartej żadnej stałej umowy i każdorazowo zawierają ustną umowę sprzedaży; - łączna wartość obrotu brutto między zobowiązaną a A Sp. z o.o. wyniosła łącznie 1.835.805,59 zł, w tym w roku 2017 - 341.029,30 zł; - wzajemne rozliczenia następują w formie przedpłaty lub potrącenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego wystosował również w dniu 21 lutego 2018 r. wezwanie do "B", w odpowiedzi na które zobowiązana przekazała zestawienie należności i zobowiązań od kontrahenta A Sp. z o.o. z tytułu sprzedaży za okres 22 lutego 2017 r. - 31 stycznia 2018 r. W konsekwencji powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem utrzymanym w mocy przez organ drugiej instancji z dnia 10 kwietnia 2018 r. określił dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty na 314.371,16 zł. W ocenie Sądu, powyższe rozstrzygnięcie winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego albowiem ustalenia czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części winny być przeprowadzone w ramach kontroli w trybie przewidzianym ww. art. 71a u.p.e.. Z kontroli sporządza się protokół, którego kopię doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności (§ 6 art. 71a), który nie zgadzając się z ustaleniami w nim zawartych może zgłosić niezwłocznie lub w terminie 14 dni wyjaśnienia lub zastrzeżenia (§ 7 art. 71a). Powyższe zasady stosuje się odpowiednio do zobowiązanego (§ 8 art. 71a). Skoro zatem pierwszą przesłanką do wydania postanowienia, o którym mowa w § 9 art. 71a jest przeprowadzenie kontroli - tym samym przesłanki tej nie spełnia zebranie dowodów w toku postępowania wyjaśniającego. Zatem ponownie rozpoznając sprawę, organy egzekucyjne zobligowane będą w pierwszej kolejności do przeprowadzenia u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli stosownie do treści art. 71a u.p.e. i w zależności od jej wyników wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, o którym mowa w § 9 art. 71a u.p.e.. Z tych przyczyn na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) orzeczono jak w wyroku. DSz