I SA/Gd 657/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2008 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 28 września 2009 r. Z.P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. W małżeństwie wnioskodawcy istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, dlatego też uważa on, że majątek i dochody jego żony są bez znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Z tych względów nie wykazał ich w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wnioskodawca jest właścicielem domu letniskowego w Rowach (obciążonego hipoteką), który wynajmuje, uzyskując z tego tytułu dochody w wysokości około [...] zł miesięcznie, współwłaścicielem (w ½ części) domu o powierzchni 200 m2 (także obciążonego hipoteką), posiada środki pieniężne w wysokości około [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że środki pieniężne, które w obecnej chwili posiada, są mu niezbędne do spłaty karty Visa gold ([...] zł), na usługi dentystyczne w kwocie [...] zł oraz na spłatę zobowiązań. Wskazał też, że jego obciążenia miesięczne z tytułu zobowiązań kredytowych i alimentacyjnych oraz kosztów utrzymania stanowią kwotę około [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Z.P. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że referendarz odrzucając wniosek w żaden sposób nie odniósł się do wyjątkowej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej wnioskodawcy. Ponadto dodał, że z uwagi na istniejący ustrój rozdzielności majątkowej, wszelkie zobowiązania regulowane są indywidualnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek Z.P. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 500 zł. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody i posiadane oszczędności Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z kwotą dochodu uzyskiwanego z tytułu najmu nieruchomości oraz z kwotą oszczędności, którymi dysponuje Z.P. wynika, że suma 500 zł jest możliwą do poniesienia przez wnioskodawcę. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie wnioskodawcy. Należy dodatkowo wskazać, że koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W tym kontekście należy zauważyć, że wnioskodawca przeznacza na spłatę zaciągniętych kredytów i koszty utrzymania kwotę około [...] zł miesięcznie, a więc znacznie przekraczającą wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym samym nie sposób uznać, że wnioskodawca nie ma finansowych możliwości ich poniesienia. Argumentem przemawiającym za zwolnieniem wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia wpisu nie może być również to, że posiadane oszczędności planuje rozdysponować w ten sposób, iż nie pozostaną już wolne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Wskazane przez wnioskodawcę wydatki nie korzystają bowiem z pierwszeństwa przed opłaceniem wnoszonych przez niego do Sądu pism procesowych. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Na marginesie należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, pomimo istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy bierze się również pod rozwagę dochody współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.