I SA/Gd 662/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 8 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 20 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego), K. M. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 19 lipca 2011 r. oraz przedłożonych przez niego na wezwanie referendarza sądowego dodatkowych oświadczeń z dnia 17 sierpnia 2011 r. i dokumentów źródłowych (jednostronnych rachunków zysków i strat z uwzględnieniem bufora na koniec maja, czerwca i lipca 2011 r., wykazu majątku z dnia 19 lipca 2011 r., wykazu środków transportowych z dnia 28 marca 2011 r., rozrachunków z dnia 31 lipca 2011 r., wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy, zaświadczeń z banków z dnia 17 sierpnia 2011 r., umowy o kredyt obrotowy z dnia 3 czerwca 2011 r., aneksu z dnia 15 lutego 2011 r. do umowy o kredyt w rachunku bieżącym, dowodów obrazujących wydatki na media) wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą małżonką oraz uczącym się synem. Wnioskodawca osiąga dochody z tytułu otrzymywanych co miesiąc diet w wysokości 2.027 zł oraz z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zysk netto z tej działalności uzyskany w okresie od 1 stycznia br. do końca maja, czerwca i lipca br. wyniósł odpowiednio: 52.892,92 zł, 23.265,90 i 98.305,16 zł (przy przychodach w wysokości odpowiednio: 23.123.507,58 zł, 28.031.660,94 zł i 33.493.273,85 zł). Małżonkowie są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 180 m2 oraz gruntów i budynków zabudowanych [...], które wnioskodawca wycenił na kwotę 1.667.452,66 zł, nadto posiadają 10 środków transportu wykorzystywanych dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej (w tym ciągniki samochodowe i samochody ciężarowe do przewozu paliw). Wnioskodawca posiada trzy rachunki bankowe: dwa związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą oraz jeden osobisty, na który wpływa otrzymywana dieta i za pomocą którego dokonuje on darowizn na cele społeczne (w okresie od 5 maja br. do 1 sierpnia br. stanowiły one łącznie kwotę 1.800 zł). Saldo tego rachunku na dzień 1 sierpnia 2011 r. było dodatnie i wynosiło 57,19 zł. W czerwcu 2011 r. wnioskodawca zaciągnął kredyt obrotowy krótkoterminowy przeznaczony na finansowanie bieżących potrzeb związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą w wysokości 400.000 zł, którego obsługa, zgodnie z zaświadczeniem banku, przebiega terminowo. Nadto posiada kredyt w rachunku bieżącym w wysokości 1.500.000 zł również przyznany na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej. Na dzień 31 lipca 2011 r. limit kredytu był wykorzystany w wysokości 1.441.746,64 zł. Na drugim z rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wnioskodawca posiada środki pieniężne, których wysokość na dzień 31 lipca br. wynosiła 45.509,14 zł. Poza ww. kredytami wnioskodawca posiada także kredyt kupiecki w wysokości 3.000.000 zł, przeterminowane zobowiązania względem kontrahentów w wysokości 1.918,54 zł oraz rozłożone na raty zaległości podatkowe. Wysokość rat, uiszczonych przez wnioskodawcę w czerwcu, lipcu i sierpniu br., wynosi odpowiednio: 21.722 zł, 21.792 zł i 21.866 zł. W świetle dokonanych ustaleń faktycznych i przywołanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego brak podstaw by uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że wnioskodawca uzyskuje znaczne dochody z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej (w czerwcu wyniosły one 75.039,26 zł), a nadto otrzymuje diety w wysokości 2.027 zł, wraz z małżonką posiada znaczny majątek – w tym zabudowane [...] nieruchomości, które wycenia na kwotę 1.667.452,66 zł – oraz 10 środków transportu. Na prowadzonych dla niego rachunkach bankowych na dzień 31 lipca 2011 r. znajdowały się środki pieniężne w łącznej kwocie 47.566,33 zł. Tym samym nie można przyjąć wnioskodawca jest obiektywnie osobą ubogą, pozbawioną majątku i środków do życia. Co prawda wnioskodawca posiada znaczne zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów i zaległości podatkowych, jednakże przedłożony materiał wskazuje, że spłaca je on w terminie, co więcej nie wykorzystuje w całości limitu kredytu udzielonego mu przez bank. Nadto należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, dlatego spłata zobowiązań cywilnoprawnych wnioskodawcy względem banków i kontrahentów nie może korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.