I SA/Gd 662/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 24 czerwca 2014 r., skarżący A. Z. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku dołączył odpis zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT-36), w którym wykazał stratę z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 2.803,86 zł, deklarując przychód w kwocie 18.361,02 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 21.164,88 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest współwłaścicielem w części ½ domu o powierzchni 179 m2, innego majątku nie posiada, prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w kwocie około 2.000 zł, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, na których rzecz przekazuje alimenty w łącznej kwocie 1.300 zł. Podniósł, że po uiszczeniu opłat za energię elektryczną, gaz, wodę oraz alimentów pozostaje bez środków do życia. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 2/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej; 3/ odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, w przypadku gdy wnioskodawca jest podatnikiem VAT; 4/ odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 5/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 6/ dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów przekazywanych na rzecz dzieci (np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów, odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); 7/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty: - obliczenie dochodu za okres od stycznia do czerwca 2014 r., z którego wynika, że z tytułu wykonywania działalności gospodarczej w ww. okresie wnioskodawca poniósł stratę w wysokości 2.338,13 zł (przychód wyniósł 12.764,62 zł, zaś koszty uzyskania – 15.102,75 zł); - zestawienie sum z kolumn księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2014 r.; - odpisy deklaracji VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec, w których zadeklarował dostawę towarów i świadczenie usług odpowiednio o wartości 3.624 zł, 3.457 zł i 2.035 zł; - oświadczenie z dnia 15 lipca 2014 r. złożone przez matkę dzieci wnioskodawcy, w którym potwierdziła, że tytułem alimentów otrzymuje od wnioskodawcy miesięcznie kwotę 700 zł na rzecz córki i 600 zł na rzecz syna. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wnioskodawca wyjaśnił, że poza rachunkiem firmowym w [...] nie posiada żadnych innych kont, na których gromadzone są środki pieniężne; nie posiada środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; posiada samochód osobowy marki [...] z 2000 r. o wartości około 10.000-20.000 zł. Odnosząc się do miesięcznych kosztów utrzymania wskazał, że zamieszkuje wspólnie z byłą żoną i każde z byłych małżonków partycypuje po połowie w wydatkach związanych z eksploatacją domu (w tym opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, internet, telewizję i telefon); wnioskodawca z tego tytułu wydatkuje kwotę około 472,50 zł miesięcznie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu warto wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia) oraz 4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz 5) ewentualne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że nadal jest on niepełny; wnioskodawca – pomimo wyraźnego zobowiązania w tym zakresie – nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego obrazującego historię i salda za okres ostatnich trzech miesięcy z posiadanego konta, prowadzonego przez [...]. Biorąc pod uwagę wysokość wykazanych przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów z działalności gospodarczej oraz kwotę ponoszonych przez niego wydatków, w tym alimentów przekazywanych na rzecz dzieci, fakt uchylenia się przez wnioskodawcę od przedstawienia wyciągu z konta skutkował uznaniem, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wciąż pozostaje niejasna. Zauważyć bowiem należy, że miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z jego bieżącym utrzymaniem oraz spłatą zobowiązań alimentacyjnych, które przyjęte zostały na podstawie złożonych przez niego oświadczeń, kształtują się na poziomie około 1.772,50 zł. Natomiast jego dochody z tytułu działalności gospodarczej (po uwzględnieniu poniesionych wydatków, w tym na zakup towarów) w poszczególnych miesiącach okresu od stycznia do czerwca 2014 r. kształtowały się w następujący sposób: od stycznia do marca br. wnioskodawca nie uzyskał dochodu, gdyż wydatki były wyższe od zadeklarowanych przychodów odpowiednio o kwotę 1.431,25 zł, 600,64 zł i 2.083,20 zł, zaś w kolejnych trzech miesiącach wnioskodawca uzyskał niewielkie dochody w kwotach 401,72 zł, 912,91 zł i 462,33 zł. W świetle powyższego stwierdzić należało, że wnioskodawca dysponuje dodatkowymi środkami pieniężnymi, które przeznacza na pokrycie wydatków zarówno w działalności gospodarczej, jak i kosztów związanych ze swoim bieżącym utrzymaniem i ciążącymi na nim zobowiązaniami z tytułu alimentów. Wniosek taki zdaje się być zasadny tym bardziej, że wnioskodawca nie posiada środków trwałych, od których odpisy amortyzacyjne stanowiłyby koszt podatkowy; koszty tego rodzaju o ile zmniejszają wysokość przychodów (skutkując obniżeniem dochodu do opodatkowania), to nie sposób ich zaliczyć do wydatków faktycznie ponoszonych przez przedsiębiorcę. Co więcej, nawet gdyby przyjąć, że wnioskodawca rzeczywiście osiąga dochody na poziomie zadeklarowanych przychodów z działalności gospodarczej, tj. w średniej miesięcznej wysokości 2.127 zł, to nie sposób uznać, że kwota jaka faktycznie pozostawałaby do jego dyspozycji (po uwzględnieniu uprawdopodobnionych wydatków), czyli około 354 zł jest kwotą wystarczającą chociażby na wyżywienie wnioskodawcy. Nie można przy tym zapominać o kosztach związanych z wykonywaną przez wnioskodawcę działalnością, jak również z utrzymaniem posiadanego samochodu, których – w ocenie referendarza sądowego – nie byłby on w stanie ponieść. W efekcie zaniechania wnioskodawcy referendarz sądowy nie może zweryfikować podanych przez niego informacji dotyczących braku środków pieniężnych na rachunku prowadzonym przez [...]. Dodatkowo zwraca się uwagę, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, w którym wyjaśnił, że poza ww. rachunkiem nie posiada żadnych innych kont osobistych i lokat, w tym dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Reasumując, tylko nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan posiadanych zasobów finansowych, zgromadzonych na rachunku bankowym wnioskodawcy, źródłach i wysokości księgowanych na nim dochodów (wpływów) lub ich braku oraz rodzaju i wysokości czynionych za jego pośrednictwem wydatków (obciążeń) lub ich braku. Skoro wnioskodawca nie przedstawił aktualnego wyciągu z konta, to nie można przyjąć, iż nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów niniejszego postępowania. Przypomnieć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Wnioskodawca tego nie uczynił. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.