I SA/Gd 666/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 12 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2008 rok postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. M. wnioskiem z dnia 2 lipca 2012 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 500 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 18 lipca 2012 r. (data stempla pocztowego). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz czworgiem małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez żonę z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.200 zł, alimenty przekazywane na rzecz dwójki dzieci w łącznej kwocie 1.200 zł, przyznane świadczenia rodzinne w kwocie 478 zł oraz uzyskiwane przez niego dochody z tzw. prac sezonowych i dorywczych w wysokości 300 zł, jego majątek stanowią dwa mieszkania o powierzchni 39,40 m2 i 39,49 m2, które – w związku z zaciągniętymi na ich zakup kredytami – obciążone są hipotekami zwykłymi i kaucyjnymi na rzecz banku do kwot: 188.600 zł, 54.694 zł i 153.000 zł, koszty związane z bieżącymi wydatkami na utrzymanie rodziny, w tym opłaty za media, zakup podręczników szkolnych, żywności i leków, wynoszą 3.150 zł. Wskazał również, że obecnie nie dokonuje spłat rat kredytowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku referendarz sądowy uznał nie tylko za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych zarządzeniem z dnia 26 lipca 2012 r. (doręczonym w dniu 13 sierpnia 2012 r.) zobowiązał skarżącego – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków. Skarżący zobowiązany został do nadesłania: (1) odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2011 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, (2) dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów z prac sezonowych i dorywczych uzyskanych przez wnioskodawcę w 2012 r. (np. odpisów umów zleceń, o dzieło, rachunków), (3) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że skarżący posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, (4) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, (5) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych na dzieci alimentów (odpisu orzeczenia sądu), (6) oświadczenia wnioskodawcy, czy uzyskuje przychody z tytułu najmu (dzierżawy) nieruchomości, a jeżeli tak, wskazania łącznej wysokości przychodów uzyskanych w 2012 r. oraz przedłożenia dowodów ją potwierdzających (umów najmu/dzierżawy), (7) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z nich stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (8) odpisów ostatnich decyzji przyznających wnioskodawcy lub jego małżonce świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny, dodatki do zasiłku rodzinnego, świadczenia opiekuńcze), (9) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez skarżącego lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, (10) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego lub jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (11) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na majątku skarżącego lub jego żony, (12) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (w szczególności wymagalnych) skarżącego i jego żony (wobec ZUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), (13) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez małżonków kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). Poinformowano przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 20 sierpnia 2012 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów do dnia 7 września 2012 r. Wskazał, że nie ma możliwości wykonania nałożonego na niego zobowiązania w tak krótkim terminie, a nadto dokumenty księgowe dotyczące wykonywanej przez żonę działalności gospodarczej są w posiadaniu księgowej, która przebywa na urlopie, zaś placówka banku, który udzielił mu kredytów położona jest poza miejscem jego zamieszkania. Jednocześnie skarżący złożył dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśnił, że: nie składał zeznań podatkowych za rok 2011, gdyż nie osiągnął dochodów podlegających opodatkowaniu, nie uzyskuje przychodów z tytułu najmu (dzierżawy), nie posiada dowodów, które potwierdzałyby źródło i wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów z tzw. prac sezonowych i dorywczych – tego rodzaju prace wykonuje na podstawie umów ustnych, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i nie ma statusu osoby bezrobotnej, nie posiada zadłużeń wobec podmiotów wymienionych w pkt. 12, jak również wobec jego majątku, ani żony nie jest prowadzona egzekucja, decyzja w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie została mu jeszcze doręczona, małżonkowie nie korzystają z pomocy społecznej, nie posiadają pojazdów mechanicznych. Skarżący dołączył orzeczenie sądu rodzinnego z dnia 28 maja 2008 r., w którym wysokość alimentów na rzecz dzieci jego żony z poprzedniego małżeństwa ustalona została na kwotę 1.200 zł miesięcznie oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 20 sierpnia 2012 r. o niezdolności do pracy do dnia 31 sierpnia 2012 r. Zarządzeniem z dnia 5 września 2012 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego, przedłużając termin do nadesłania wymaganych dokumentów o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, które miało miejsce w dniu 27 września 2012 r. Skarżący pomimo przedłużenia terminu nie przedłożył pozostałych wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących wysokości miesięcznych dochodów rodziny, posiadanych przez małżonków środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych przez nich niezbędnych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania rodziny. Z uwagi na brak powyższych danych nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe. Zatem przyjąć należało, że skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej ich oceny. Podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.