I SA/Gd 677/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przekazania środków finansowych dla Policji postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 677/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. na wyżej opisaną uchwałę Rady Miejskiej [...]. W. K. wnioskiem z dnia 28 grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu strona uzupełniła w dniu 2 lutego 2010 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca rozszerzył swoje żądanie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i sprecyzował je w zakresie ustanowienia pełnomocnika, wskazując pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym, jego zadłużenie wobec banku wynosi 400 000 zł, Agencji Nieruchomości Rolnych – 900 000 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem sędziego z dnia 10 lutego 2010 r. (doręczonym w dniu 4 marca 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisów złożonych przez każdego z małżonków zeznań podatkowych za rok 2008 i ewentualnie 2009 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania – stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z nich stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości dochodów osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących źródeł i wysokości tych dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, (4) oświadczenia w przedmiocie źródeł utrzymania wnioskodawcy, (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), (6) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez któregokolwiek z małżonków z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy i współmałżonki oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 9 marca 2010 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Z tej też przyczyny wnioskodawcy nie jest znana sytuacja majątkowa żony, jak również nie jest uprawniony do żądania od niej wykazania stanu majątkowego i możliwości finansowych. Oświadczył także, że od roku 2010 dzierżawi gospodarstwo rolne, nie osiąga dochodów podlegających rozliczeniu z urzędem skarbowym, przy czym nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłat od zaświadczeń, które okoliczność tę by potwierdzały, nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jak również nie ponosi wydatków związanych z kosztami utrzymania. Ponownie powołał się na okoliczność posiadania zadłużenia wobec KRUS, banków, gminy i innych instytucji. Do oświadczenia dołączył zaświadczenie z urzędu miejskiego z dnia 8 lutego 2010 r. o wysokości szacunkowej dochodu z gospodarstwa rolnego za 2010 r., która wynosi 4.312,49 zł oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał referendarzowi sądowemu (sądowi) weryfikację podawanych we wnioskach danych. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje niejasna także z innych względów. Otóż skarżący, utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, gdy nie dostarcza mu jej rodzina, z czego opłaca rachunki za media i choćby zakup środków czystości, skarżący już nie wyjaśnił. Wyjaśnił również, że nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto pominął w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy istotną dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim. Wielokrotnie wyjaśniano skarżącemu, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O przyznaniu prawa pomocy nie decyduje bowiem tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Wbrew temu co twierdzi skarżący małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). W konsekwencji dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są bowiem informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. W związku z powyższym uznano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.