I SA/Gd 687/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik A. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję dyrektora izby skarbowej zwrócił się o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 24 października 2008 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że zamieszkuje ona poza granicami kraju (Niemcy), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem, aktualnie źródłem jej utrzymania są zasiłki wypłacane przez właściwe dla kraju pobytu organy w łącznej kwocie 556 euro miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca uchylając się od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń, o które została wezwana zarządzeniem z dnia 4 listopada 2008 r., a które pozwoliłby na dokonanie pełnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, ową ocenę uniemożliwiła. Podkreślono, iż sprawą wnioskodawczyni jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia sprzeciw wniósł pełnomocnik skarżącej. Zakwestionował zasadność skierowanego do wnioskodawczyni żądania do przedłożenia dokumentów źródłowych, jak również dodatkowych oświadczeń. Nadmienił, że takie żądanie winno mieć charakter wyjątkowy, tj. dotyczyć okoliczności, które mogą budzić wątpliwości w świetle złożonych oświadczeń, jak na przykład sytuacji gdy kwota zadeklarowanych wydatków znacznie przewyższa wysokość dochodów. W jego ocenie urzędowy formularz PPF został wypełniony przez skarżącą w sposób prawidłowy. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że oświadczenia w nim zawarte są niepełne bądź nieprawdziwe. Wobec powyższego brak dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawczyni nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w szczególności kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, (2) dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość dochodów z tytułu zasiłków przyznanych skarżącej oraz jej małoletniemu synowi, (3) dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów oraz podnoszoną we wniosku okoliczność, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, inne), (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Powyższe zobowiązanie zostało nałożone na skarżącą na podstawie art. 255 p.p.s.a., który stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew temu co sugeruje pełnomocnik skarżącej ustawodawca w przywołanym przepisie nie stworzył zamkniętego katalogu okoliczności (przesłanek) uprawniających sąd do zastosowania przywołanego przepisu. Z jego brzmienia wynika, że ocena, czy przedstawione przez stronę we wniosku informacje są wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, jak również czy złożone przez nią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest pełne, czy też niebudzące wątpliwości należy do sądu (referendarza sądowego) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jeśli zatem sąd uzna, iż jest ono niewystarczające lub budzi wątpliwości, może wezwać wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Ocena strony w tym zakresie ma charakter subiektywny i z tego także względu powinna zostać zweryfikowana na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie uznano, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku jest niezadowalające. Skarżąca zobowiązana została m. in. do potwierdzenia stosownymi dokumentami okoliczności dotyczących wysokości uzyskiwanych przez nią i jej syna dochodów, a także wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania, których to informacji nie podniosła we wniosku. Natomiast ustalenie różnicy pomiędzy osiąganymi przez stronę dochodami a ponoszonymi przez nią kosztami ma istotne znaczenie w sprawach z wniosku o przyznanie prawa pomocy, co zresztą zauważa także pełnomocnik skarżącej. Fakt, że skarżąca nie wykonała wezwania, uniemożliwił ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości finansowych, co w istocie wyklucza przyznanie jakiejkolwiek pomocy. Zauważyć należy, że pomimo uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącej o przedłużenie terminu do przedłożenia ww. dokumentów, skarżąca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożyła. Nie załączono ich również do sprzeciwu. Sąd zaś nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów, oświadczeń w tym przedmiocie. Podkreślić trzeba, że negowanie przez stronę konieczności uzupełnienia wniosku o materiały źródłowe jest wątpliwym sposobem na uzyskanie prawa pomocy, może bowiem prowadzić do przekonania, że nie jest ona w stanie poprzeć swoich twierdzeń o trudnej sytuacji żadnymi dowodami (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FZ 368/06, niepubl.). W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące jej aktualnej sytuacji finansowej. Z tych względów Sąd, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.