I SA/Gd 687/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 12 maja 2017 r., skarżący W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz przedłożonego odpisu postanowienia sądu rejonowego z dnia 15 stycznia 2016 r. zwalniającego dłużnika od opłaty od zażalenia wynika, że wnioskodawca prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zadłużenie w wysokości około 2.100.000,00 zł. Jak wskazał wnioskodawca, nie ponosi wydatków, gdyż nie ma majątku i dochodu. W myśl art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2017 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – oświadczenia, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania (jak zakup żywności, środków higienicznych oraz kosztów eksploatacji zajmowanej nieruchomości), b) oświadczenia, czyją własność stanowi dom, w którym zamieszkuje, wskazania tytułu prawnego, na podstawie którego zajmuje tę nieruchomość, oraz podania, czy zamieszkuje ją wraz z innymi osobami, wskazania ich oraz stopnia pokrewieństwa łączącego go z nimi i podania, w jakiej części każda z tych osób partycypuje w kosztach utrzymania tej nieruchomości, c) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak, wskazania, czy zamieszkuje wspólnie z małżonką, a w przypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej wskazania jej majątku i dochodów, d) oświadczenia, czy otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny lub innych osób, jeżeli tak podania częstotliwości i wysokości tej pomocy i przedłożenia oświadczeń w ww. zakresie osób, które wspierają go finansowo, e) oświadczenia w przedmiocie otrzymanych przez niego w okresie ostatnich sześciu miesięcy świadczeń z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, a w razie niekorzystania z pomocy społecznej – oświadczenia, czy o taką pomoc się starał i przedłożenia odpisów decyzji mu jej odmawiających, f) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, g) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego w 2016 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisu złożonego zeznania podatkowego lub oświadczenia o jego niezłożeniu), h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), i) oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne, j) dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zobowiązań (wobec ZUS/KRUS, banków i innych instytucji finansowych, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów, leasingodawcy i innych podmiotów). Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 13 czerwca 2017 r., w którym ponownie wskazał, iż nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż nie ma dochodów, oraz że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, w tym również z małżonką. Wnioskodawca podkreślił, iż w 1998 r. małżonkowie znieśli wspólność majątkową i dokonali podziału majątku oraz że od tego czasu prowadzi sam gospodarstwo domowe. Wskazał, iż dzierżawił gospodarstwo rolne, jednakże klęski żywiołowe i egzekucja doprowadziły do utraty posiadanego majątku i powstania zadłużenia. Podał, że nie otrzymuje pomocy i nie posiada oszczędności. Mając na uwadze powyższe oświadczenia wnioskodawcy, uznać należy, iż uchylił się on od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W żaden sposób bowiem nie wyjaśnił, z jakich środków pokrywa konieczne koszty podstawowych potrzeb życia codziennego jak: zakup żywności, odzieży, środków czystości czy koszty związane z eksploatacją zajmowanej nieruchomości (opłaty za media) oraz uiszcza koszty wynikające chociażby z postępowania sądowego w niniejszej sprawie jak opłaty za przesyłki polecone, nadawane na poczcie, adresowane przez wnioskodawcę do tut. Sądu, w sytuacji w której – jak sam twierdzi – nie osiąga żadnych dochodów, nie dysponuje żadnym majątkiem ani nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie wskazał również osoby, która ww. koszty ponosi za niego. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że egzystuje on, prowadząc samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ponosząc żadnych kosztów utrzymania i nie otrzymując w tym zakresie żadnej pomocy od innych osób czy instytucji. W świetle zasad doświadczenia życiowego taki stan rzeczy nie może być uznany za wiarygodny, albowiem zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku. W tych okolicznościach należy przyjąć, iż wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Tym samym w świetle przedłożonego materiału dowodowego nieuprawnione byłoby przyjęcie, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w szczególności uiścić należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Na marginesie można wskazać, iż rozpoznającemu wniosek jest wiadomo z urzędu, że w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, w których skarżący wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy, również w sposób niewystarczający wyjaśnił swoją sytuację finansową, co było powodem negatywnego rozpoznania przedłożonych wniosków (prawomocnymi postanowieniami Sądu: z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1052/15, z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt III SAB/Gd 56/16, z dnia 27 lutego 2017 r. III SA/Gd 848/16, z dnia 19 czerwca 2017 r. III SA/Gd 460/15). Nadto należy wskazać, że dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy w niniejszej sprawie nie ma znaczenia przywoływana przez wnioskodawcę okoliczność, iż w poprzednich latach, w innych sprawach, w szczególności toczących się przed innymi sądami, był zwalniany od opłat. Należy bowiem mieć na uwadze pogląd ugruntowany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem w każdej sprawie inaczej kształtowane są koszty postępowania, a sytuacja wnioskodawcy może ulegać zmianom w czasie, to wcześniejsze przyznanie prawa pomocy w innej sprawie sądowej, nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego takie samo rozstrzygnięcie w kolejnej sprawie. Może pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.