I SA/Gd 7/18

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II, III, IV kwartał 2013 r., I, II, III, IV kwartał 2014 r. i I, II kwartał 2015 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 16 lutego 2018 r., skarżąca A. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą wraz z małoletnim synem na utrzymaniu małżonka, który osiąga dochody z tytułu powołania do spółki w wysokości 6.500 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie jest właścicielką żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 28 lutego 2018 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, c) oświadczenia jej małżonka, czy w okresie ostatnich trzech miesięcy pełnił funkcję w zarządach spółek oraz zasiadał w radach nadzorczych, jeżeli tak – wskazania wysokości łącznego wynagrodzenia uzyskanego z tych tytułów w ww. okresie wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskanego dochodu, d) oświadczenia jej małżonka, czy w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał dochody z dywidendy, jeżeli tak wskazania ich wysokości oraz daty otrzymania wraz z dokumentem potwierdzającym wysokość dochodu z tego źródła, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, f) oświadczenia, czy jest względem małżonków prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących prowadzonej obecnie egzekucji, g) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych małżonków, h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), i) oświadczenia wnioskodawczyni (z uwagi na nieprecyzyjność wniosku w tym zakresie), czy ubiega się o ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła dodatkowe oświadczenie z dnia 19 marca 2018 r., w którym wyjaśniła, iż jest osobą bezrobotną, ale nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, nie posiada żadnego rachunku bankowego, lokat ani rachunku maklerskiego. Sprecyzowała również, że nie ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika, a jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Wraz z oświadczeniem wnioskodawczyni przedłożyła: odpis faktury za energię elektryczną na kwotę 2.277,90 zł, odpis wezwania do zapłaty należności z dnia 14 marca 2018 r. na okoliczność prowadzonej względem niej egzekucji komorniczej i wysokości zadłużenia, oświadczenie jej małżonka z dnia 19 marca 2018 r., w którym wskazał, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy pełnił funkcję w zarządzie spółki, nie uzyskał dochodu z dywidendy, zaś jego wynagrodzenie z racji pełnienia funkcji prezesa zarządu w lutym 2018 r. wyniosło 8.500 zł brutto, zaświadczenie ze spółki z dnia 19 marca 2018 r. o wysokości wynagrodzenia (w kwocie 8.500 zł brutto) małżonka za luty 2018 r. wraz z informacją, iż nie jest ono obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami egzekucyjnymi. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż wnioskodawczyni pomimo wezwania i poinformowania jej o skutkach jego niewykonania nie przedłożyła kilku wymienionych w nim dokumentów źródłowych istotnych dla oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. I tak uchyliła się od złożenia oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu małżonków za 2017 r. i przedstawienia odpisów złożonych zeznań podatkowych (nie złożyła również oświadczenia o ich niesporządzeniu), podobnie jak uchyliła się od wskazania rachunków bankowych i maklerskich prowadzonych dla jej małżonka oraz przedłożenia wyciągów z tych rachunków, obrazujących ich historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy, nie złożyła też oświadczenia małżonka o ich nieposiadaniu. Co więcej, z treści przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów na okoliczność źródeł i wysokości dochodów jej małżonka nie wynika łączna wysokość uzyskanego przez niego dochodu z racji pełnionej funkcji prezesa zarządu we wskazanym okresie trzech miesięcy. Zarówno bowiem oświadczenie małżonka wnioskodawczyni, jak i zaświadczenie ze spółki, odnoszą się jedynie do wysokości otrzymanych przez niego dochodów w lutym 2018 r, podczas gdy wnioskodawczyni została wyraźnie wezwana do wykazania wysokości łącznego wynagrodzenia małżonka uzyskanego w ww. okresie. Dokumentując wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawczyni ograniczyła się zaś do nadesłania jednej faktury (wystawionej na nazwisko jej małżonka) obrazującej koszt zużycia energii elektrycznej. W konsekwencji powyższego brak jest jakichkolwiek informacji na temat posiadanych przez małżonka wnioskodawczyni zasobów finansowych, w szczególności zgromadzonych oszczędności. Wnioskodawczyni uniemożliwiła zweryfikowanie wysokości zdeponowanych na rachunkach jej małżonka środków pieniężnych oraz wysokości księgowanych na nich wpływów i rozchodów. Wybiórcze przedkładanie przez wnioskodawczynię dokumentów budzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych małżonków. Powyższe postępowanie wskazuje, iż wnioskodawczyni dąży do wykazania tylko niektórych okoliczności kształtujących jej sytuację finansową i majątkową, podczas gdy na wykazaniu pozostałych jej nie zależy, w tym także na zobrazowaniu całkowitych kosztów utrzymania rodziny. Podkreślenia wymaga, iż sam fakt prowadzenia względem wnioskodawczyni egzekucji komorniczej, w ramach której dochodzone są należności w łącznej kwocie 28.537,93 zł (co wynika z przedłożonego wezwania do zapłaty z dnia 14 marca 2018 r.), jak również okoliczność nieuzyskiwania przez nią dochodów i nieposiadania zasobów finansowych, nie są wystarczające dla pełnej oceny jej możliwości płatniczych, skoro pozostaje ona na utrzymaniu małżonka, którego sytuacja finansowa nie została wyjaśniona. W tym miejscu należy też zauważyć, iż z treści przedłożonego zaświadczenia o zarobkach małżonka wnioskodawczyni, wynika, iż jego wynagrodzenie nie podlega zajęciu. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na uwadze pogląd ugruntowany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawczyni nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.