I SA/Gd 706/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2016 r. sprawy ze skargi L. Sz. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt SKO [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w na rzecz strony skarżącej kwotę (100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania L. S. od decyzji Wójta Gminy z dnia 5 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 rok, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia 5 lutego 2016 r. Wójt Gminy ustalił stronie podatek od nieruchomości za 2016 r. w wysokości 766 zł. Decyzja została doręczona w dniu w dniu 25 lutego 2016 r. W dniu 2 marca 2016 r. strona skarżąca za pomocą poczty elektronicznej wysłała do organu I instancji pismo wskazując, że cyt.: "(...) Zgodnie z aktualnym wpisem w ewidencji gruntów (decyzja Starostwa [...] była załączona do deklaracji) podatek powinien być naliczony od terenów mieszkaniowych, a nie rekreacyjnych. Proszę o skorygowanie wymiaru podatku: Zgodnie ze stanem faktycznym – vide zapis w księgach wieczystych. Zgodnie ze złożoną deklaracją w sprawie wymiaru podatku. Po dokonaniu korekty przez Urząd Gminy – proszę o przesłanie nowej decyzji. (...)" Organ nie zakwalifikował powyższego e-maila jako odwołanie i udzielił odpowiedzi pismem z dnia 8 marca 2016 r. Kolejno skarżąca pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 marca 2016 r. wniosła odwołanie od ww. decyzji. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wskazanej wyżej decyzji Wójta Gminy z dnia 5 lutego 2016 r. W uzasadnieniu SKO wskazało, że decyzja została odebrana przez skarżącą w dniu 25 lutego 2016 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w dniu 10 marca 2016 r. Odwołanie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 marca 2016 r., a zatem po upływie terminu do jego wniesienia określonego w art. 223 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej jako "O.p."). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie, strona skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na błędnym i nieuprawnionym stwierdzeniu, że w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, które opierało się na: 1. uznaniu przez SKO, że wiadomość e-mail skarżącej z dnia 2 marca 2016 r. oraz ta sama wiadomość przesłana za pomocą faksu do Urzędu Gminy nie stanowi odwołania od decyzji Wójta Gminy; 2. oraz odstąpieniu w związku z powyższym przez SKO od wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych odwołania z 2 marca 2016 r.; 3. co z kolei doprowadziło do uznania, że odwołanie zostało wniesione w niniejszej sprawie dopiero pismem z 17 marca 2016 r. (a nie pismem z 2 marca 2016 r.) i tym samym po upływie terminu; 4. prowadząc w efekcie do zaniechania przez SKO podjęcia decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji Wójta Gminy lub ewentualnie zaniechania wystosowania przez SKO wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma skarżącej z 2 marca 2016 r., tj. naruszenie art. 169 § 1 w zw. z art. 220 § 1 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest de facto uznanie czy pismo wysłane przez stronę skarżącą w dniu 2 marca 2016 r. za pomocą poczty elektronicznej do organu I instancji uznać należało za odwołanie i wobec braków formalnych wezwać do jego uzupełnienia. Czy też odwołaniem było pismo strony nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 marca 2016 r., tj. z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Stan faktyczny sprawy nie jest sporny między stronami. Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia 5 lutego 2016 r. Wójt Gminy ustalił stronie podatek od nieruchomości za 2016 r. w wysokości 766 zł. Decyzja została doręczona w dniu w dniu 25 lutego 2016 r. W dniu 2 marca 2016 r. strona skarżąca za pomocą poczty elektronicznej wysłała do organu I instancji pismo wnosząc o "skorygowanie wymiaru podatku (...) wydanie nowej decyzji." Organ nie zakwalifikował powyższego e-maila jako odwołanie i udzielił odpowiedzi pismem z dnia 8 marca 2016 r. Kolejno skarżąca pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 marca 2016 r. wniosła odwołanie od ww. decyzji. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wskazanej wyżej decyzji Wójta Gminy z dnia 5 lutego 2016 r., uzasadniając że termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 10 marca 2016 r. a odwołanie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 marca 2016 r., a zatem po upływie terminu do jego wniesienia określonego w art. 223 § 2 O.p. Przepis art. 168 § 1 O.p. stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, lub portal podatkowy. Z przepisu art. 168 § 3a O.p. wynika, że podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno: 1) być uwierzytelnione przy użyciu mechanizmów określonych w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne; 2) zawierać dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru; 3) zawierać adres elektroniczny wnoszącego podanie. Przepis art. 20a ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r., poz. 1114) stanowi, że identyfikacja użytkownika systemów teleinformatycznych udostępnianych przez podmioty określone w art. 2 następuje przez zastosowanie kwalifikowanego certyfikatu przy zachowaniu zasad przewidzianych w ustawie z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262), lub profilu zaufanego ePUAP. Nie budzi wątpliwości, że pismo wysłane przez skarżącą w dniu 2 marca 2016 r. za pomocą elektronicznej poczty nie spełniało ww. wymogów (kwalifikowany certyfikat uwierzytelniający lub złożenie z wykorzystaniem profilu zaufanego ePUAP). W tej sytuacji Sąd uznał, że "zwykły mail" nie spełniał warunków określających sposób wniesienia odwołania od decyzji podatkowej, a zastosowana przez organy interpretacja art. 168 O.p. w tym zakresie była prawidłowa. Jednakże nie można pominąć faktu, iż z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca została pouczona o braku skutków procesowych związanych z pismami kierowanymi zwykłymi mailami. Co więcej, i co najistotniejsze w sprawie, takiego pouczenia nie zawierała decyzja podatkowa. Zgodnie z art. 121 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (§1). Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (§ 2). Powołany przepis wymaga od organów indywidualnego podejścia do konkretnej sytuacji procesowej podatnika. Formalnie wydana w sprawie decyzja zawierała pouczenie o terminie i organach do jakich należało skierować odwołanie – jak tego wymagał art. 210 §1 pkt 7 O.p. Brak było jednak wyraźnego pouczenia o sposobie wnoszenia odwołania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W niniejszej sprawie ma to szczególne znaczenie, gdyż na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Gminy ([...]) w zakładce "Elektroniczna Skrzynka Podawcza" widnieje adres e-mail [...], tj. adres na który strony skarżąca przesłała pismo z dnia 2 marca 2016 r. Narusza więc, zwłaszcza art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej w stopniu wpływającym na wynik sprawy, zawarcie przez organ w decyzji jedynie standardowych pouczeń o sposobie i trybie wniesienia odwołania od decyzji podatkowej bez wskazania ograniczeń w wnoszeniu odwołania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Brak pouczenia co do formy wniesienia odwołania a także umieszczenie ww. adresu poczty elektronicznej w informacji dotyczącej elektronicznej skrzynki podawczej organu niewątpliwie mogło wprowadzić skarżącą w błąd co do sposobu i formy wniesienia odwołania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Niezależnie od powyższych uwag w zakresie niepełnego pouczenia, które w indywidualnej sytuacji skarżącej mogło wprowadzić ją w błąd – zdaniem Sądu należało zastosować ww. art. 169 § 1 O.p. Wskazać należy, że treść art. 168 § 1 ww. ustawy nie zawiera definicji "podania" ale wymienia przykładowe wyliczenie, co takim podaniem jest z uwagi na przedmiot żądania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) oraz określa formę w jakiej podania mogą być składane (pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego lub portal podatkowy). W związku z powyższym nie można przyjąć, że niezachowanie jedynie właściwej formy wniesionego odwołania powoduje, że nie jest ono w ogóle "podaniem" w rozumieniu art. 168 § 1 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca w art. 169 tej ustawy nie wykluczył zastosowania "wzywania o uzupełnienie braków" w przypadku, gdy podatnik prześle na zwykły adres skrzynki mailowej korespondencję w formie elektronicznej, a z treści maila wynikać będzie, że kwestionuje on wydaną przez organ decyzję. W sytuacji gdy organ podatkowy miał wątpliwości co treści żądania winien w trybie przepisu art. 169 § 1 w zw. z art. 222 O.p. wezwać skarżącą do jego uzupełnienia. Sąd stosując powyższą wykładnię kierował się przede wszystkim konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania oraz prawem obywatela do sądu. Zgodnie bowiem z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Z kolei zgodnie z art. 77 ust. 2 ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Pozbawienie skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji poprzez zbyt formalistyczne interpretowanie przepisów o obowiązku należytego pouczenia o przysługujących środkach zaskarżania oraz obowiązku wzywania o uzupełnienie braków naruszyło ww. zasady, pozbawiając tym samym skarżącą prawa do kontroli wydanej decyzji przez sąd. Tylko bowiem decyzja organu II instancji mogła być zaskarżona do sądu zgodnie z art. 52 p.p.s.a. Zastosowanie w niniejszej sprawie prokonstytucyjnej wykładni wynikało z faktu, że wykorzystywanie środków komunikacji elektronicznej w toku czynności procesowych jest stosunkowo nowym rozwiązaniem, a wprowadzenie tego typu możliwości związane było z początkowymi trudnościami technicznymi (wynikającymi również z opóźnień legislacyjnych w wprowadzaniu przepisów wykonawczych) także po stronie organów podatkowych oraz brakiem rozróżniania przez strony pomiędzy skrzynkami (adresami) mailowymi urzędów (o których informacja znajdowała się na stronach www), a elektroniczną skrzynka podawczą (ESP) i platformą ePUAP. Ponadto, co w praktyce może potęgować problemy obywateli w rozróżnianiu właściwych form kontaktów z organami publicznymi, część spraw administracyjnych może (np. w zakresie dostępu do informacji publicznej) być załatwiana w drodze korespondencji mailowej kierowanej na adres zwykłej skrzynki mailowej urzędu ( zob. J. Orłowski, "Skrzynka jest ale nie działa jak trzeba", IT w Administracji, 2012, nr 12, s. 14 oraz I. Adamska, Elektroniczna skrzynka podawcza w postępowaniu administracyjnym, IT w Administracji 2012, nr 12, s.16). W związku z powyższym Sąd uznał, że w sprawie doszło do podnoszonego w skardze naruszenia przepisów postępowania (art. 121 i 169 § 1 Ordynacji podatkowej), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględniając rozważania Sądu, wezwie stronę skarżącą do uzupełnienia złożonego w dniu 2 marca 2016 r. podania czy to poprzez uzupełnienie braków pisma składanego za pomocą środków komunikacji elektronicznej czy też do uzupełnienia poprzez złożenie pisma w tradycyjny sposób – w formie papierowej z podpisem strony. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 zasądzając na rzecz skarżącej równowartość uiszczonego wpisu od skargi.