I SA/Gd 710/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2003 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 26 listopada 2008 r., Z. O. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on sam gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy zarobkowej, utrzymującą się jedynie z renty powypadkowej w kwocie 977 zł, z której opłaca alimenty w wysokości 586 zł miesięcznie i musi pokrywać koszty diety (z uwagi na stan zdrowia) w wysokości 350 zł miesięcznie. Jak wskazał wnioskodawca, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zaciągnął pożyczki, aby uiścić podatek, i obecnie jest zadłużony względem "A" na kwotę ponad 8.000 zł. Do wniosku dołączył odpis zaświadczenia z dnia 10 listopada 2006 r. wystawionego przez "B" o wysokości otrzymywanego przez niego odszkodowawczego świadczenia rentowego, odpis zawiadomienia o wypłacie kolejnej raty renty z dnia 25 września 2008 r., uwzględniającego wysokość dokonywanych potrąceń komorniczych, odpis informacji o wysokości zadłużenia z tytułu kredytu na dzień 17 kwietnia 2008 r. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu, wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą, a w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej dokumentu potwierdzającego jej wyrejestrowanie, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, odpisów złożonego przez wnioskodawcę zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunku związanego z działalnością gospodarczą), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość alimentów, do których wypłaty jest zobowiązany wnioskodawca (odpisu orzeczenia sądu, dowodów ich uiszczania), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na majątku wnioskodawcy, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), oświadczenia, czy nadal zamieszkuje wspólnie z rodzicami, zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy oraz odpisu orzeczenia stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (doręczone w dniu 23 grudnia 2008 r.– potwierdzenie odbioru) wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 29 grudnia 2008 r., w którym oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych rachunków bankowych z nią związanych, leczy się prywatnie, ale nie posiada żadnych dokumentów to potwierdzających, zamieszkuje z rodzicami, którzy pomagają mu, opłacając za niego rachunki za gaz i prąd, nie posiada żadnych pojazdów, jak również aktualnych zaświadczeń o wysokości zadłużenia w banku. Wnioskodawca wskazał też, iż przekazał już sądowi zaświadczenie z "B" o całkowitej niezdolności do pracy, jak również, iż został zwolniony od kosztów sądowych przez Sąd Okręgowy [...]. Do ww. pisma wnioskodawca dołączył odpis pisma z urzędu miejskiego z dnia 24 listopada 2008 r. na dowód nieprowadzenia działalności gospodarczej, odpis zaświadczenia o dokonanych wpłatach na okoliczność wysokości płaconych alimentów, odpisy orzeczeń lekarskich z roku 1999, pochodzących z akt "B" ze sprawy o odszkodowanie, odpis pozwu wniesionego do Sądu Okręgowego [...] oraz odpis postanowienia ww. Sądu zwalniającego wnioskodawcę od opłaty od pozwu. Po analizie zebranego materiału dowodowego stwierdzono, że jest on niepełny, a nadto zawiera oczywiste sprzeczności. I tak w pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, a następnie – wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w tej kwestii – zaprzeczył temu i wskazał, że mieszka z rodzicami, którzy opłacają za niego rachunki za gaz i prąd. Wnioskodawca został zobowiązany do złożenia tego oświadczenia, tj. podania, czy nadal mieszka z rodzicami, gdyż w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Gd 423/08), w której wnioskodawca również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, złożył on pismo z dnia 28 sierpnia 2008 r., w którym podał, że od trzech miesięcy nie ponosi wydatków na utrzymanie, gdyż mieszka u rodziny. Oświadczenie to, podobnie jak w niniejszej sprawie, wnioskodawca złożył dopiero w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych – obrazujących wysokość kosztów utrzymania związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu mieszkalnego – natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wymaga podkreślenia, iż wnioskodawca pomimo wyraźnego wezwania nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność ponoszenia przez niego jakichkolwiek kosztów utrzymania, które przecież nie ograniczają się jedynie do wymienionych przez niego opłat za gaz i prąd (które, jak podał, uiszczają jego rodzice). W tym miejscu wskazać należy, iż istotą prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego jest samodzielne ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym opłat czynszowych i opłat za media. Wnioskodawca, jak sam podał, zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy opłacają wskazane przez niego opłaty za media, tj. co najmniej partycypują we wspólnych kosztach utrzymania. Pomimo to wnioskodawca nie ujął rodziców w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, uchylając się tym samym od podania ich dochodów i zasobów pieniężnych. W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż nie można ocenić rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, skoro sytuacja finansowa osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje nieznana, podobnie jak wysokość koniecznych wydatków na utrzymanie ponoszonych przez rodziców wnioskodawcy, jak i niego osobiście – jeżeli przyjąć, iż partycypuje on w tych kosztach. Nie znajduje również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym podkreślana przez wnioskodawcę okoliczność całkowitej niezdolności do pracy zarobkowej. Wnioskodawca otrzymuje kwartalnie z "B", na co przedstawił stosowne dokumenty, odszkodowawcze świadczenie rentowe z tytułu całkowitej utraty zdolności zarobkowej, przyznane mu dożywotnio w związku ze zdarzeniem z dnia 21 stycznia 1999 r., jednakże jak jednoznacznie wynika z akt administracyjnych sprawy wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie następującym po wypadku, który spowodował jego niepełnosprawność (przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2003 r.). Co więcej zgodnie z przedłożonym do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 423/08 orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 sierpnia 2003 r. wnioskodawca został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności z możliwością odpowiedniego zatrudnienia (orzeczona niepełnosprawność wnioskodawcy datuje się od stycznia 1999 r., a wśród wskazań znajduje się praca lekka bez znacznego obciążania wzroku). Wezwany w niniejszej sprawie do przedłożenia odpisu stosownego orzeczenia stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy, wnioskodawca tego nie uczynił. Można w tym miejscu dodać, iż działalność gospodarczą, przynoszącą mu dochody, wnioskodawca prowadził także w roku 2007, o czym świadczy odpis zeznania podatkowego za ten rok przedłożony do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 423/08. W dalszej kolejności podkreślić należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych wnioskodawca złożył oświadczenie, że nie posiada żadnych rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą – uchylił się zatem od wskazania, czy posiada rachunki osobiste (ROR, lokaty), nie przedkładając jednocześnie żadnych wyciągów ani wykazów z tych rachunków. Wnioskodawca nie przedłożył także dowodów potwierdzających wskazywaną przez niego okoliczność ponoszenia kosztów prywatnego leczenia oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia względem banku. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawca nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego obowiązku przedłożenia wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych. Odpowiadając na powyższe wezwanie, uchylił się bowiem od podania bardzo istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej informacji dotyczących możliwości finansowych i majątku rodziców, z którymi, jak wynika z okoliczności sprawy, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jak również przedłożenia dowodów poświadczających stan posiadanych zasobów finansowych (wyciągi z rachunków bankowych), stan aktualnego zadłużenia (zaświadczenia z banków) oraz wysokość wydatków ponoszonych na leczenie. Takie postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym ujawnianiu okoliczności faktycznych, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji czyni niemożliwym ustalenie, czy poniesienie przez wnioskodawcę kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania uzasadniający przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Powyższego nie zmienia fakt zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych (w zakresie opłaty od pozwu) przez sąd powszechny. Zapadłe orzeczenie (którego odpis przedłożył wnioskodawca) nie wiąże w niniejszej sprawie. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany jest odrębnie, a jego uwzględnienie uzależnione jest m.in. od wysokości kosztów sądowych w danej sprawie (jak wskazał sam wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 29 grudnia 2008 r., opłata, od której został zwolniony przez sąd cywilny, jest znacznie większa niż wpis od skargi w niniejszej sprawie). Nadto pozytywne rozpoznanie takiego wniosku uzależnione jest od wykazania jego zasadności przez wnioskodawcę (poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów), czego w niniejszej sprawie wnioskodawca nie uczynił. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.