I SA/Gd 712/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w dniu 30 czerwca 2014 r. i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 14 lipca 2014 r., skarżący A. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dorosłą córką, poza mieszkaniem o powierzchni 90 m2 nie posiada innego majątku, źródłem utrzymania rodziny są wyłącznie dochody wnioskodawcy z tytułu emerytury wypłacanej w kwocie 1.460 zł (1.700 zł brutto). Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 18 lipca 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków, ich córkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych) i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdą z ww. osób o ich nieposiadaniu; 3/ dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość emerytury wnioskodawcy (w kwocie netto i brutto); 4/ oświadczenia, czy żona wnioskodawcy oraz jego córka mają status osoby bezrobotnej; jeżeli tak przedłożenia dokumentów potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); 5/ oświadczeń złożonych przez żonę i córkę wnioskodawcy w przedmiocie nieosiągania przez nie żadnych dochodów (w tym z tytułu umów zleceń/o dzieło itp.); jeżeli zaś uzyskują one dochody – przedłożenia dokumentów, z których wynikałaby ich miesięczna wysokość (w kwocie netto i brutto) oraz źródło; 6/ oświadczenia złożonego przez żonę i córkę wnioskodawcy w przedmiocie ich majątku, w szczególności posiadanych przez nie nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); 7/ dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, w szczególności związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę oraz córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 9/ oświadczenia, czy wobec zadeklarowanych niskich dochodów trzyosobowej rodziny i barku zasobów pieniężnych wnioskodawca, jego żona lub córka korzystają obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter przyznanej pomocy oraz jej wysokość. Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 24 lipca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 27), jednakże przedłożył on jedynie oświadczenie, w którym wyjaśnił, że: od lutego br. on i jego rodzina utrzymują się wyłącznie z emerytury w kwocie 1.487,20 zł netto miesięcznie; małżonkowie posiadają rachunek bankowy w [...] o numerze [...], którego saldo końcowe jest ujemne i wynosi 2.000 zł; córka wnioskodawcy nie posiada żadnego majątku. Nadmienił, że niemożliwym jest zgromadzenie dokumentów, które zostały wyszczególnione w dziewięciu punktach w terminie siedmiu dni. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto także wskazać, że na obecnym etapie sprawy koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 2) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia); 3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia) oraz 4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). W niniejszej sprawie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Pomimo, że złożył on dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. W pierwszej kolejności postanowiono odnieść się do podniesionej przez wnioskodawcę kwestii siedmiodniowego terminu zakreślonego w zarządzeniu referendarza sądowego do przedłożenia wymaganych dokumentów. Zdaniem wnioskodawcy, ze względu na ilość wymienionych w wezwaniu dokumentów, za niewystarczający uznać trzeba siedmiodniowy termin do ich przedstawienia. Wnioskodawca jednak zdaje się nie zauważać, że dokumenty źródłowe wymienione w zarządzeniu z dnia 18 lipca 2014 r. takie jak: odpisy złożonych zeznań podatkowych za 2013 r., dokument potwierdzający wysokość przyznanej wnioskodawcy emerytury, którym jest chociażby decyzja ZUS o waloryzacji świadczenia, potwierdzenia wysokości wydatków związanych z eksploatacją domu – faktury bądź też potwierdzenia wpłat, zaś w przypadku gdy żona czy córka wnioskodawcy mają status osób bezrobotnych oraz rodzina korzysta z pomocy społecznej – decyzja o uznaniu za osoby bezrobotne oraz decyzja przyznająca rodzaj i wysokość pomocy, winny znajdować się w jego posiadaniu. W konsekwencji nie musiał on występować o ich wydanie przez podmioty prywatne, czy też instytucje państwowe, co faktycznie mogłoby spowodować niedotrzymanie przez wnioskodawcę wyznaczonego terminu. Jedynym dokumentem, w którego posiadaniu wnioskodawca mógłby nie być jest wyciąg z rachunku bankowego małżonków. Jednak nawet przyjmując, że małżonkowie nie posiadają dostępu do konta za pośrednictwem internetu, nie mając tym samym możliwości samodzielnego jego wygenerowania z systemu komputerowego, to – na żądanie wnioskodawcy – wymagany wyciąg z rachunku mógłby zostać sporządzony w placówce bankowej. Natomiast pozostałe wymagane dokumenty wskazane w wezwaniu to oświadczenia wnioskodawcy, jego małżonki i córki. Z tych przyczyn zarzut zbyt krótkiego terminu, niewspółmiernego do zakresu żądania do przedłożenia wymaganych dokumentów, referendarz sądowy uznał za bezzasadny. Wnioskodawca uchylił się od przedstawienia wyciągów z posiadanego przez małżonków rachunku bankowego, składając jedynie oświadczenie, że na jedynym koncie, jakie jest w posiadaniu małżonków posiadają oni debet w kwocie 2.000 zł. W skierowanym zaś do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że nie posiada on żadnych środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Wnioskodawca nie udokumentował zarówno wysokości osiąganych miesięcznych dochodów trzyosobowej rodziny, jak i dochodów uzyskanych przez małżonków i ich córkę w roku ubiegłym. W żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii, czy żona wnioskodawcy i jego córka zostały zarejestrowane jako osoby bezrobotne oraz pominął kwestię, czy osiągają one jakichkolwiek dochody, w tym z tytułu umów cywilnoprawnych. Nie jest znana również kwota wydatków, jakie ponosi wnioskodawca i jego rodzina w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem, w tym kosztami eksploatacji domu – ich wysokości wnioskodawca nie podał choćby w przybliżeniu. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje wnioskodawca (po uwzględnieniu ponoszonych przez niego wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest on w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wnioskodawca, pomimo, że na druku PPF przedstawił swoją sytuację finansową jako trudną z uwagi na bardzo niskie dochody trzyosobowej rodziny i brak zasobów finansowych, to w żaden sposób nie odniósł się do pomocy ewentualnie udzielanej jego rodzinie przez instytucje państwowe. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.