I SA/Gd 713/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów oraz nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2000 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2007 r. A. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącą jest ona osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada mieszkanie o powierzchni 72,81 m2. Wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jednocześnie podając, iż pozostaje na utrzymaniu męża, który również jest bezrobotny, nie ma stałych dochodów i wykonuje prace dorywcze, za które otrzymuje jednorazowo od 140 do 200 zł. Nadto wnioskodawczyni wskazała na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Do wniosku dołączono odpis decyzji z dnia 25 października 2007 r. w przedmiocie uznania wnioskodawczyni za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2007 r. (doręczonym w dniu 2 stycznia 2008 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia dotyczącego majątku jej małżonka, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią i jej małżonka w 2007 r., dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej małżonka w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło, rachunków, faktur), zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że jej małżonek posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią i jej małżonka rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez nią lub jej małżonka z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie posiadanych obecnie przez nią lub jej małżonka pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na jej majątku oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez nią lub jej małżonka kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej jej małżonka, w sytuacji gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej złożył pismo, w którym wniósł o rozpatrzenie wniosku swojej mocodawczyni na podstawie danych i dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, oświadczając, iż skarżąca uważa je za wystarczające do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Nadto wskazał, że sytuacja rodzinna skarżącej uległa zmianie w porównaniu ze stanem istniejącym w dacie złożenia wniosku, bowiem skarżąca urodziła w ostatnim czasie dziecko. Pełnomocnik skarżącej podniósł też, że nie dysponuje ona innymi dokumentami poza już przedstawionymi, a informacje dotyczące wezwania zawarła w oświadczeniu na druku PPF, w którym wymieniła składniki majątkowe. Do pisma dołączono odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej zawartej przez wnioskodawczynię w dniu 30 czerwca 1998 r. na okoliczność, jak wskazał pełnomocnik skarżącej, samodzielnego prowadzenia przez nią gospodarstwa domowego oraz braku obowiązku przedstawienia informacji dotyczących jej małżonka. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika wnioskodawczyni, przedłożony odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej nie jest dowodem na okoliczność prowadzenia przez wnioskodawczynię samodzielnego gospodarstwa domowego, a obrazuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w małżeństwie wnioskodawczyni. Uzasadnione wątpliwości co do twierdzeń o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez wnioskodawczynię istnieją zwłaszcza w świetle oświadczeń wnioskodawczyni o pozostawaniu na utrzymywaniu męża, nieuzyskiwaniu własnych dochodów i braku jakichkolwiek zasobów finansowych. Wymienione okoliczności nie pozwalają przyjąć, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, którego istotą jest przecież samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z czynszem i eksploatacją lokalu (opłat za pobór prądu, wody, gazu itp.). Nieuzasadnione jest również twierdzenie pełnomocnika wnioskodawczyni, że zawarcie ww. umowy przez wnioskodawczynię skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji dotyczących jej małżonka. Wskazać należy, iż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni, powołując się na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchyliła się od podania istotnych danych obrazujących stan majątkowy jej małżonka oraz od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez niego dochodów i posiadanych zasobów finansowych (w tym na rachunkach i lokatach bankowych), pomimo że została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia ww. danych i dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód i separacja, a skarżąca przedłoży stosowne orzeczenie sądu. Podkreślić należy, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, w tym tych dotyczących jej osobiście – wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych (alternatywnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych), oświadczenia o wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią w 2007 r., oświadczenia w przedmiocie korzystania przez nią z pomocy społecznej, oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez nią pojazdów mechanicznych oraz dowodów dotyczących prowadzonej z jej majątku egzekucji. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Takie postępowanie wnioskodawczyni skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.