I SA/Gd 713/07

Dnia 18 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów oraz nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2000 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2007 r. A.S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada mieszkanie o powierzchni 72,81 m2. Wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jednocześnie podając, iż pozostaje na utrzymaniu męża, który również jest bezrobotny, nie ma stałych dochodów i wykonuje prace dorywcze, za które otrzymuje jednorazowo od 140 do 200 zł. Nadto wnioskodawczyni wskazała na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Do wniosku dołączono odpis decyzji z dnia 25 października 2007 r. w przedmiocie uznania wnioskodawczyni za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. Zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2007 r. A.S. została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia dotyczącego majątku jej małżonka, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią i jej małżonka w 2007 r., dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej małżonka w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło, rachunków, faktur), zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że jej małżonek posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią i jej małżonka rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez nią lub jej małżonka z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie posiadanych obecnie przez nią lub jej małżonka pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na jej majątku oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez nią lub jej małżonka kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej jej małżonka, w sytuacji gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej złożył pismo, w którym wniósł o rozpatrzenie wniosku swojej mocodawczyni na podstawie danych i dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, oświadczając, iż skarżąca uważa je za wystarczające do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Nadto wskazał, że sytuacja rodzinna skarżącej uległa zmianie w porównaniu ze stanem istniejącym w dacie złożenia wniosku, bowiem skarżąca urodziła w ostatnim czasie dziecko. Pełnomocnik skarżącej podniósł też, że nie dysponuje ona innymi dokumentami poza już przedstawionymi, a informacje dotyczące wezwania zawarła w oświadczeniu na druku PPF, w którym wymieniła składniki majątkowe. Do pisma dołączono odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej zawartej przez wnioskodawczynię w dniu 30 czerwca 1998 r. na okoliczność, jak wskazał pełnomocnik skarżącej, samodzielnego prowadzenia przez nią gospodarstwa domowego oraz braku obowiązku przedstawienia informacji dotyczących jej małżonka. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia A.S. w ustawowym terminie złożyła sprzeciw podnosząc, iż w złożonym na formularzu wniosku oraz w piśmie z dnia 9 stycznia 2008 r. wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a dane tam zawarte uznać należało za wystarczające dla przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem w każdej sprawie rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 12 grudnia 2007 r. (doręczonym w dniu 2 stycznia 2008 r.) zobowiązał A.S. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. Pomimo zobowiązania, wnioskodawczyni przedłożyła jedynie kserokopię aktu notarialnego o wyłączeniu ustawowej wspólności małżeńskiej, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie pełnej oceny jej aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym to, że wnioskodawczyni nie uczyniła tego również poprzez załączenie stosownej dokumentacji do wniesionego sprzeciwu. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana A.S., jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżąca nie tylko pominęła kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jej małżonka, ale również nie przedłożyła dowodów obrazujących jej sytuację finansową, tj. wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych (alternatywnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych), oświadczenia o wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią w 2007 r., oświadczenia w przedmiocie korzystania przez nią z pomocy społecznej, oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez nią pojazdów mechanicznych oraz dowodów dotyczących prowadzonej z jej majątku egzekucji. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dopełniła wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Nie sposób przy tym zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że przedłożone oświadczenia i dokumenty w pełni obrazują jej sytuację majątkową i uzasadniają przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W szczególności podkreślić należy, iż złożony odpis umowy o wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej nie jest dowodem na okoliczność prowadzenia przez wnioskodawczynię samodzielnego gospodarstwa domowego, a obrazuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w małżeństwie wnioskodawczyni. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga to, że złożone na urzędowym formularzu oświadczenie A.S. budzi wątpliwości. W szczególności za niewiarygodne uznać należy, iż skarżąca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącej wynika, że jest ona ich praktycznie zupełnie pozbawiona, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.