I SA/Gd 713/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 17 sierpnia 2011 r., J.W. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę pozostaje on w związku małżeńskim, ale nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, ma dwoje małoletnich dzieci, mieszka sam, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ze względu na stan zdrowia nie może podjąć pracy, utrzymuje się z renty w wysokości 349,57 zł netto, okazjonalnie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jest zadłużony względem wielu instytucji, jego długi wynoszą ponad 60.000 zł, wierzyciele zajęli mu rzeczy wartościowe i rentę, jego majątek stanowią mieszkanie o powierzchni 34 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 6,48 ha. Zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 rok, Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpisów szeregu dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, w tym odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2010, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł przychodów i majątku żony, dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania, dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 5 września 2011 r., w którym wskazał, że są z żoną małżeństwem od niespełna dwóch lat, ich sytuacja finansowa jest tragiczna, mają wiele długów (w tym z tytułu kredytów). Do oświadczenia wnioskodawca dołączył wyciąg z rachunku bankowego małżonki za okres od 3 lipca do 1 sierpnia br., zaświadczenie od pracodawcy małżonki w przedmiocie zgłoszenia jej i członków jej rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego, odcinek wynagrodzenia małżonki, potwierdzenia przelewów z dnia 27 lipca, 11, 12 i 16 sierpnia br. księgowanych na prowadzonym dla wnioskodawcy rachunku bankowym, obrazujących wysokość otrzymywanej przez niego renty, jak również wysokość dokonanych przez niego w imieniu małżonki wpłat na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, ośrodka pracy, banku, dostawców energii i telewizji cyfrowej oraz wydatków poniesionych przez wnioskodawcę na leki. Postanowieniem z dnia 7 października 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że storna przeciwna jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a skarżący nie zna się na instytucjach procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów obrazujących wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów, posiadanego majątku oraz comiesięcznych zobowiązań. Pomimo to wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, przedstawiając tylko te okoliczności, które potwierdzały zasadność złożonego wniosku, nie pozwoliły jednak na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Rzeczywiste możliwości płatnicze nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. I tak pomimo wyraźnego wezwania nie przedłożył zeznań podatkowych złożonych przez niego i jego małżonkę za 2010 r. alternatywnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o ich niezłożeniu, odpisów decyzji przyznających mu świadczenia z pomocy społecznej, dowodów dotyczących prowadzonej obecnie egzekucji, dokumentów obrazujących wysokość zadłużenia oraz kosztów utrzymania. W tym miejscu należy podkreślić, że z przedłożonych przez wnioskodawcę potwierdzeń przelewów na rzecz dostawców mediów i spółdzielni mieszkaniowej nie wynika, za jaki okres oraz z jakiego tytułu zostały one dokonane. Istotne jest również, że wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, obrazujących ich historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy, czego również nie wykonał zgodnie z wezwaniem. Przedłożony przez niego wyciąg z rachunku małżonki dotyczy okresu tylko jednego miesiąca, zaś dowody bankowe dotyczące rachunku wnioskodawcy są fragmentaryczne (potwierdzenia poszczególnych przelewów) i nie obrazują ani historii wszystkich operacji z wymaganego okresu (w tym wysokości i rodzaju wpływów) ani wysokości sald tego rachunku. Podkreślić też należy, że wnioskodawca nie złożył również dodatkowego oświadczenia w przedmiocie majątku i źródeł przychodów jego małżonki, pobierania świadczeń rodzinnych, określenia form i wysokości świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej, jak również pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę. Po drugie wskazać należy, że przedłożony przez wnioskodawcę w związku z ubieganiem się o prawo pomocy materiał dowodowy jest wewnętrznie sprzeczny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 12 sierpnia 2011 r., wnioskodawca utrzymywał, że prowadzą z małżonką odrębne gospodarstwa domowe, by następnie w dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 września 2011 r. wskazywać, że są z żoną małżeństwem niespełna dwa lata i jest im ciężko z uwagi na długi oraz wysokość osiąganych dochodów. O wspólnym prowadzeniu przez małżonków gospodarstwa domowego świadczy też okoliczność uiszczania przez wnioskodawcę w imieniu małżonki wpłat na rzecz dostawców mediów, banku i spółdzielni mieszkaniowej, jak również dokonywanie przez małżonkę wnioskodawcy przelewów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego na konto wnioskodawcy. I tak w dniu 8 lipca 2011 r. przekazała ona na rachunek wnioskodawcy kwotę 3.500 zł, zaś w dniu 26 lipca br. kwotę 800 zł. Należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Końcowo podkreślić należy, że podnoszona w sprzeciwie okoliczność braku znajomości prawa nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione wyłącznie od stanu majątkowego osoby wnioskującej. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.