I SA/Gd 730/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2007 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. D. Z. wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1.500 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z małoletnim synem, osiąga miesięczny dochód w wysokości 180 zł brutto miesięcznie, przy czym nie ma on charakteru stałego, a nadto podlega zajęciu w ramach prowadzonej egzekucji komorniczej, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 20 sierpnia 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) zeznania podatkowego złożonego za rok 2009, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (wpływy, wpłat, przelewy) i salda tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) oświadczenia w przedmiocie źródeł dochodu zadeklarowanego w kwocie 180 zł miesięcznie wraz z dokumentem potwierdzającym tę kwotę, (4) oświadczenia, czy prowadzi nadal działalność gospodarczą; jeżeli nie – przedłożenia decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, a jeśli nie wyrejestrował/zawiesił działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz wyciągów z rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej sporządzonych za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonywanych na nich operacji, (5) oświadczenia w przedmiocie otrzymywania alimentów na rzecz pozostającego na jego utrzymaniu małoletniego syna oraz dokumentu okoliczność tę potwierdzającego, (6) dokumentów (z okresu ostatnich trzech miesięcy) obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, inne), (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, ZUS oraz z tytułu alimentów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych wnioskodawca przedłożył odpis informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od 1 lutego do 31 grudnia 2009 r. (PIT-11), w którym wykazano dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 695,25 zł oraz zaświadczenie pracodawcy z dnia 31 sierpnia 2010 r., z którego wynika, że skarżący zatrudniony jest w wymiarze ⅛ etatu i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 165 zł brutto. Wyjaśnił także, że powyższe dokumenty są jedynymi, jakie udało mu się uzyskać w krótkim terminie zakreślonym w wezwaniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, że uchylenie się przez niego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Następnie zauważyć należy, że wśród dokumentów, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany znaczną część stanowiły oświadczenia złożone osobiście przez skarżącego, jak również dokumenty, które winny być w jego posiadaniu, jak chciażby rachunki (faktury) obrazujące wysokość dokonywanych opłat za media). W przypadku zaś, gdy uzyskanie pozostałych dokumentów wymagało zwrócenia się do odpowiednich organów, czy też instytucji, co wiązałoby się z przekroczeniem zakreślonego w wezwaniu 14-dniowego terminu, wnioskodawca mógł zwrócić się o jego przedłużenie, czego nie uczynił. Tym samym podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność niemożności przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów ze względu na krótki termin nie może stanowić okoliczności, która usprawiedliwia zaniechanie wnioskodawcy. Natomiast dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy nie było możliwe wyłącznie w oparciu o nadesłane dokumenty. Stwierdzić trzeba, że w ich świetle oświadczenie skarżącego w dalszym ciągu budzi istotne wątpliwości. Za wątpliwe bowiem uznać należy dochody wnioskodawcy, które stanowić mają źródło utrzymania jego i małoletniego dziecka. W konsekwencji uznać należało, iż sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie takiej oceny, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.