I SA/Gd 731/07

Dnia 11 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 28 września 2007 r., W.K. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jest natomiast zadłużony wobec banku na kwotę [...] zł i wobec Agencji Nieruchomości Rolnych na kwotę [...] zł, posiada również zaległości podatkowe w kwocie [...] zł, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada też żadnych środków na utrzymanie i egzystencję, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca wskazał też, że po klęsce gradobicia został pozbawiony upraw i nie mógł wznowić produkcji rolnej, gdyż wójt gminy nie udzielił mu ulgi w podatku. Podał też, iż komornik zabrał mu 141 sztuk bydła, a złodzieje okradli ze sprzętu rolniczego. Do wniosku dołączono odpis zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 kwietnia 2007 r. w przedmiocie niezłożenia przez wnioskodawcę na dzień wydania zaświadczenia zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Zarządzeniem z dnia 5 października 2007 r. W.K. został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na tych rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, odpisów złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2006 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wydanych po upływie ustawowego terminu na złożenie zeznania podatkowego za ww. rok, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki wnioskodawcy, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących źródeł i wysokości tych dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Nadto wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wniósł w dniu 6 listopada 2007 r. o przedłużenie terminu do jego wykonania, wskazując na trudności z uzyskaniem dokumentów dotyczących jego małżonki z uwagi na istniejący w ich małżeństwie od 1998 r. ustrój rozdzielności majątkowej. Wniosek ten został uwzględniony przez Przewodniczącego Wydziału, jednakże przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 16 listopada 2007 r. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia W.K. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, iż w jego ocenie uczynił on wszystko co było możliwe, aby wykazać swoją sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 10 października 2007 r. (doręczonym w dniu 30 października 2007 r.) zobowiązał W.K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Pomimo przedłużenia terminu do wykonania zobowiązania do dnia 16 listopada 2007 r. wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń. Sąd przy rozpatrywaniu wniosku strony uwzględnił jednakowoż dokumenty, jakie zostały nadesłane przez wnioskodawcę do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 732/07, w której wezwano skarżącego do przedłożenia tożsamych dokumentów. I tak w oświadczeniu z dnia 19 listopada 2007 r., W.K. podał, że jego małżonka posiada budynek mieszkalny i gospodarczy, samochód marki Honda (rok produkcji 1996) o wartości około [...] zł, osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł brutto, nie posiada zasobów pieniężnych, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wskazał także, że ani on ani jego małżonka nie korzystają z pomocy społecznej. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca dołączył wyciągi z prowadzonych dla niego rachunków walutowych (USD i EUR), na których na dzień 19 listopada 2007 r. nie miał zgromadzonych żadnych środków pieniężnych (zadłużenie w kwocie [...] USD i [...] EUR) oraz odpis zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 19 listopada 2007 r. w przedmiocie niezłożenia przez wnioskodawcę zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Odnosząc się do nieprzedłożenia pozostałych dokumentów wnioskodawca wskazał, iż nie znajdują się one w jego posiadaniu, a ich uzyskanie od żony jest w chwili obecnej niemożliwe, gdyż żona utrudnia mu to z uwagi na zniesioną w 1999 r. ustawową wspólność majątkową. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, iż do dnia 30 listopada 2007 r. uzupełni pozostałe dokumenty, czego nie uczynił. Powyższą dokumentację oraz złożone oświadczenie nie sposób jednak uznać za wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany W.K., jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący nie tylko pominął kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również nie przedłożył dowodów dotyczących jego sytuacji finansowej, tj. dokumentów potwierdzających obecny stan zadłużenia względem banków, urzędu skarbowego i innych podmiotów, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga to, że oświadczenie wnioskodawcy budzi wątpliwości w zakresie złożonych oświadczeń. W szczególności za niewiarygodne uznać należy to, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.