I SA/Gd 732/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz Sądowy WSA Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności na 2005 r. z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 15 października 2007 r., W. K. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma żadnego źródła utrzymania, posiada zadłużenie wobec gminy na kwotę 50.000 zł, względem banku na kwotę 400.000 zł oraz wobec Agencji [...] na kwotę 600.000 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań sąd przyznaje prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma prawo zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i wezwał wnioskodawcę pismem z dnia 23 października 2007 r. (doręczonym w dniu 12 listopada 2007 r.) do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na tych rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, odpisów złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2006 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wydanych po upływie ustawowego terminu na złożenie zeznania podatkowego za ww. rok, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki wnioskodawcy, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących źródeł i wysokości tych dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Wnioskodawca został przy tym pouczony, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia 19 listopada 2007 r., w którym podał, że jego małżonka posiada budynek mieszkalny i gospodarczy, samochód marki Honda (rok produkcji 1996) o wartości około 8.000 zł, osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 776 zł brutto, nie posiada zasobów pieniężnych, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wskazał także, że ani on ani jego małżonka nie korzystają z pomocy społecznej. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca dołączył wyciągi z prowadzonych dla niego rachunków walutowych (USD i EUR), na których na dzień 19 listopada 2007 r. nie miał zgromadzonych żadnych środków pieniężnych (zadłużenie w kwocie 4,32 USD i 4,31 EUR) oraz odpis zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 19 listopada 2007 r. w przedmiocie niezłożenia przez wnioskodawcę zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Odnosząc się do nieprzedłożenia pozostałych dokumentów wnioskodawca wskazał, iż nie znajdują się one w jego posiadaniu, a ich uzyskanie od żony jest w chwili obecnej niemożliwe, gdyż żona utrudnia mu to z uwagi na zniesioną w 1999 r. ustawową wspólność majątkową. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, iż do dnia 30 listopada 2007 r. uzupełni pozostałe dokumenty, czego nie uczynił. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wskazuje, iż jest on niepełny, a nadto zawiera sprzeczności. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów poświadczających sytuację majątkową jego małżonki. W związku z powyższym należy stwierdzić, że o zwolnieniu strony od kosztów postępowania sądowego nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący pominął nie tylko kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki. Nie przedłożył również dowodów dotyczących jego sytuacji finansowej, tj. dokumentów potwierdzających obecny stan zadłużenia względem banków, urzędu skarbowego i innych podmiotów, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania. Ponadto w ocenie Sądu przedłożony materiał źródłowy zawiera istotne rozbieżności. I tak wnioskodawca utrzymując, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie z innymi osobami, nie wskazuje źródła i wysokości dochodu, z którego pokrywa wydatki związane z utrzymaniem się, co więcej oświadcza, że nie posiada żadnego źródła utrzymania i nie korzysta z pomocy społecznej. Nie przedkłada również żadnych dokumentów obrazujących wysokość ciążących na nim wydatków z tytułu eksploatacji budynku (lokalu) mieszkalnego, w którym zamieszkuje. W ocenie Sądu takie okoliczności faktyczne jak: nieponoszenie przez wnioskodawcę żadnych koniecznych kosztów utrzymania, brak jakiegokolwiek źródła finansowania tych kosztów (jak dochody, oszczędności, świadczenia z pomocy społecznej), nie pozwalają przyjąć, wbrew jego twierdzeniom, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z czynszem i eksploatacją lokalu (opłat za pobór prądu, wody, gazu itp.). Ze względu na wymienione braki i niejasności Sąd uznał, iż wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W związku z tym Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.