I SA/Gd 736/12

Dnia 11 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. M. D. w wniosku z dnia 29 października 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej określonego w kwocie 1.857 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz dwojgiem dzieci, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez nią z działalności gospodarczej w kwocie 3.500 zł (wyjaśniając przy tym, że finansuje jej prowadzenie kredytami) oraz jej męża z tytułu najmu lokalu w wysokości 2.000 zł, jej majątek stanowią dom o powierzchni 90 m2, dwa lokale o powierzchni 47 m2 (mieszkalny) i 50 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 6 ha, nie posiada lokat oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, natomiast w rubryce dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wykazała nieruchomość rolną o powierzchni 6 ha. Do wniosku dołączyła wyciąg z rachunku bankowego w Banku A S.A. za wrzesień 2012 r. obrazujący saldo zadłużenia (116.675 zł) wraz z dokonanymi spłatami (4.863,60 zł); z danych w nim zawartych wynika również, że konto związane jest z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. Zarządzeniem z dnia 13 listopada 2012 r. referendarz sądowy, uznając oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 16 listopada 2012 r.), zobowiązał skarżącą – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków oraz ich dorosłego syna, w tym wyciągów z posiadanych przez skarżącą pozostałych rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej (z akt sprawy wynika, że tego rodzaju konta posiada ona także w B S.A. oraz Banku C). Skarżąca zobowiązana została do nadesłania: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za 2011 r., bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także ewidencji środków trwałych i kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami oraz deklaracji VAT-7 złożonych za ostanie trzy miesiące, (4) dokumentu obrazującego wysokość uzyskiwanych przez męża wnioskodawczyni dochodów z tytułu najmu lokalu, (5) oświadczenia złożonego przez syna skarżącej w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów oraz dokumentu potwierdzającego okoliczność, że ma on status osoby bezrobotnej (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w sytuacji gdy uzyskuje on dochody – podania ich źródła i wysokości, (6) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i innych), (7) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących małżonkom na rok 2012 płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), (8) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię, jej męża i syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (9) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów wraz z dowodami potwierdzającymi wysokość miesięcznych spłat zadłużeń (w odniesieniu do zaciągniętych przez skarżącą kredytów – harmonogramu ich spłat). Poinformowano przy tym skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Żądanych dokumentów skarżąca nie przedłożyła. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje niejasna. W ocenie referendarza skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących wysokości miesięcznych dochodów rodziny, posiadanych przez małżonków środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych przez nich niezbędnych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania rodziny. Z uwagi na brak powyższych danych nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe. Zdaniem referendarza przyjąć należało, że skarżąca nie wyjaśniła istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej ich oceny. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 20 grudnia 2012 r. W dniu 27 grudnia 2012 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia i wniosła o rozpoznanie wniosku o przyznanie pomocy przez Sąd. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja zarobkowa i majątkowa skarżącej nie wskazuje konieczność przyznania skarżącej prawa pomocy w jakiejkolwiek części. W ocenie skarżącej rozstrzygnięcie nie jest trafne, albowiem skarżąca wykazała spełnienie przesłanek art. 246 § 1 pkt 2, składając oświadczenie na formularzu PPF. Zdaniem skarżącej z wniosku jasno wynika, że skarżąca posiada bardzo trudną sytuację majątkowo – zarobkową. Funkcjonowanie jej przedsiębiorstwa jest finansowane z wysokich kredytów, nie posiada składników majątkowych, w tym oszczędności pozwalających na pokrycie obciążających ją opłat sądowych. W ocenie wnioskującej należyta analiza złożonego oświadczenia pozwalała na podjęcie merytorycznej decyzji i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem nie sposób wymagać by skarżąca pozostająca w stanie permanentnego zadłużenia była realnie w stanie dokonać wpłaty wpisu sądowego w wysokości blisko 2.000 zł. Okoliczność tę skarżąca udokumentowała stosownymi wyciągami bankowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 13 listopada 2012 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu skarżąca prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu wnioskująca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów będzie skutkowało odmową przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia wszystkich istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Przedłożony wyciąg z konta nie zawiera historii dokonanych na nim operacji; pominięte zostały informacje szczegółowe dotyczące rachunków bieżących skarżącej, zaś saldo końcowe, które wynosiło -116.675,00 zł nie świadczy jeszcze o braku wpływów w ciągu całego okresu rozliczeniowego. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny jej możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości, jak również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Ze względu na fakt, że wnioskodawczyni pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.