I SA/Gd 736/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Protokolant Asystent Sędziego Renata Rombel, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 8 lutego 2019r., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor), po rozpatrzeniu odwołania J.T. (dalej: Skarżący), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 22 listopada 2018 r. odmawiającą udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi. W uzasadnieniu Dyrektor podał, że w dniu 8 listopada 2018 r. Skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi. Do wniosku Skarżący załączył wykaz działek ewidencyjnych i powierzchni upraw, na których wystąpiły szkody oraz potwierdzony przez Wojewodę protokół nr [...] z dnia 8 sierpnia 2018 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego sporządzony dla I.T. oraz załącznik dotyczący szkód w produkcji roślinnej, a także poświadczoną za zgodność z oryginałem umowę ubezpieczenia upraw rolnych z dnia 2 lipca 2018 r. zawartą z "A" przez I.T. na okres ubezpieczenia od 16.07.2018 r. do 15.11.2018 r. Ponadto Skarżący załączył do wniosku odpis skrócony aktu zgonu I.T., akt notarialny poświadczenia dziedziczenia (poświadczający nabycie spadku po zmarłym I.T. przez J.T. i M.T.) oraz oświadczenie Skarżącego o przejęciu zobowiązań podatkowych po zmarłym I.T. Dalej Dyrektor wskazał, że w myśl § 13r ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm., dalej: rozporządzenie), pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych, udziela się producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. Zdaniem Dyrektora powyższy przepis nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych co do faktu, że pomoc jest udzielana producentowi rolnemu, a nie gospodarstwu rolnemu, Dyrektor jednocześnie podkreślił, że tylko osoba, która faktycznie poniosła szkody w uprawach rolnych może wnosić o przyznanie pomocy finansowej na podstawie § 13r rozporządzenia. Z akt sprawy wynika natomiast, że w dniu szacowania szkód posiadaczem gruntów rolnych, na których były uprawy rolne, w których powstały szkody był I.T. To on był zatem osobą uprawnioną zgodnie z przepisami § 13r rozporządzenia do złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Osoba uprawniona do złożenia wniosku zmarła dnia 13 sierpnia 2018 r., natomiast wniosek został złożony przez Skarżącego w dniu 8 listopada 2018 r., a zatem przed wszczęciem postępowania przez organ I instancji. W związku z powyższym należało odpowiedzieć na pytanie, czy w skład spadku po I.T. wchodziła ekspektatywa uzyskania pomocy finansowej z tytułu wystąpienia szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi. Odnosząc się do tej kwestii Dyrektor wskazał, że ekspektatywa wynikająca z przepisów prawa administracyjnego bądź finansowego nie stanowi prawa dziedzicznego i związku z tym nie wchodzi w skład spadku. W myśl art. 922 § 1 ustawy - Kodeks cywilny spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego mających charakter cywilnoprawny. Ekspektatywa wynikająca z prawa cywilnego jak najbardziej może stanowić prawo dziedziczne i zbywalne, o czym stanowi orzeczenie I CA 1/01 powołane przez stronę w odwołaniu. Tymczasem przepisy §13r rozporządzenia stanowią przepisy prawa administracyjnego. W związku z powyższym, wynikająca z nich ekspektatywa udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi z natury rzeczy w skład spadku nie wchodzi (patrz: Wyrok NSA w Warszawie z dnia 8.06.2011 r., sygn. akt II GSK 586/10). Wyjątek od tej reguły mogą stanowić wyłącznie przepisy prawa w sposób ścisły. Takiej regulacji, przyznającej uprawnienia spadkobiercom wnioskodawcy w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jednakże nie ma. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie można uznać, że Skarżący był osobą uprawnioną w rozumieniu § 13r ust. 1 rozporządzenia do uzyskania pomocy finansowej w związku z powstaniem szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, gdyż nie był w ich posiadaniu w dniu wystąpienia szkód. Na marginesie Dyrektor zauważył, że istnienie ekspektatywy musi wynikać z przepisów prawa obowiązujących w dniu otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Zgodnie bowiem z art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 94) do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Zgodnie z odpisem skróconym aktu zgonu, I.T. zmarł dnia 13 sierpnia 2018 r. Natomiast zmiana w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2018 r., poz. 1483), dodająca m.in. §13r, z którego taka ekspektatywa by wynikała, weszła w życie w dniu 18 sierpnia 2018 r. W związku w powyższym, w dniu śmierci I.T. w skład jego spadku nie mogła wejść ekspektatywa uzyskania pomocy finansowej z tytułu wystąpienia szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, ponieważ nie istniała ona w dniu otwarcia spadku. Tym bardziej zatem organ i instancji zasadna była odmowa przyznania pomocy finansowej stronie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.T. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przyznanie Skarżącemu prawa do wejścia jako strona w postępowanie w sprawie pomocy "suszowej". W uzasadnieniu Skarżący podkreślił, że ARMiR bezzasadnie odmawia mu prawa wstąpienia do toczącego się postępowania, mimo że został on spadkobiercą przed zamknięciem postępowania i stosowne dokumenty oraz wola wstąpienia do tego postępowania została zgłoszona. Skarżący uważa, że nie nabył gospodarstwa, lecz jako spadkobierca wstąpił w prawa i obowiązki zmarłego. Ponadto w złożonym wniosku o przyznanie pomocy wystąpił nie jako spadkobierca, ale jako producent rolny, w gospodarstwie którego wystąpiły szkody z powodowane suszą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem organy orzekające w sprawie niniejszej dokonały właściwej subsumcji normy prawa materialnego pod prawidłowo ustalony stan faktyczny, nie wystąpiło również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Skarżącemu przysługiwała pomoc finansowa związana ze szkodami które powstały w jego gospodarstwie rolnym w wyniku suszy w sytuacji, gdy gospodarstwo to nabył w drodze dziedziczenia po powstaniu szkód. W myśl § 13r ust. 1 rozporządzenia, w 2018 roku Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy; 3) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. Trafnie przy tym wywiódł z przytoczonych przepisów Dyrektor, że pomoc przyznawana jest producentowi rolnemu, a nie gospodarstwu rolnemu. Warunkiem przyznania pomocy jest zatem wystąpienie szkody w czasie gdy producent rolny był posiadaczem gospodarstwa rolnego, w którym wystąpiły szkody. Tylko osoba, która faktycznie poniosła szkody w uprawach rolnych może wnosić o przyznanie pomocy finansowej na podstawie § 13r rozporządzenia. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżący nabył gospodarstwo rolne, w którym wystąpiły szkody w drodze dziedziczenia po zmarłym w dniu 13 sierpnia 2018 r. I.T. Szkody w gospodarstwie rolnym powstały natomiast przed dniem śmierci I.T., co potwierdza protokół z oszacowania szkód z dnia 8 sierpnia 2018 r. Skarżący nie może być zatem uznany za producenta rolnego, w gospodarstwie którego powstały szkody. Niemożliwym było zatem w świetle obowiązujących zasad przyznawania płatności udzielenie Skarżącemu wsparcia z tytułu powstania szkód w gospodarstwie, w czasie kiedy nie był posiadaczem tego gospodarstwa. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że Skarżący wszedł w posiadanie gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia po zmarły I.T., za życia którego zgłoszony został fakt powstania szkód w wyniku suszy, potwierdzony protokołem oszacowania z dnia 8 sierpnia 2018 r. Wniosek o przyznanie pomocy został bowiem złożony już przez Skarżącego w dniu 8 listopada 2018 r. i to ten wniosek wszczął postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej, a nie fakt zgłoszenia szkody przez zmarłego. W tym miejscu zauważyć należy, że w myśl art. 922 § 1 k.c. spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Stąd też przepisy spadkowe nie mają zastosowania do szeregu praw i obowiązków. Do spadku, z natury rzeczy, nie należą więc majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego), także wówczas, gdy skutki prawne śmierci osoby fizycznej są oceniane stosownie do przepisów kodeksu cywilnego regulujących spadkobranie. Do spadku nie wchodzą prawa i obowiązki o charakterze majątkowym wynikające z przepisów prawa administracyjnego lub finansowego, nawet, jeżeli te przepisy odsyłają do norm prawa cywilnego. Taki charakter mają płatności przyznawane z tytułu szkód powstałych w gospodarstwie rolnym w wyniku suszy lub powodzi. W związku z tym o podmiocie uprawnionym do otrzymania płatności po śmierci rolnika nie decydują przepisy prawa spadkowego, ale wyłącznie przepisy regulujące warunki i tryb przyznawania tych płatności. Konsekwencją przyjęcia, że przedmiotowa płatność nie wchodzi do spadku jest konieczność rozpoznania wniosku Skarżącego wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 2137 ze zm.) oraz wydanego na jej podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.). Przepisy te, nie przewidują przyznania płatności spadkobiercy rolnika, który złożył wniosek o przyznanie płatności, ani tym bardziej spadkobiercy rolnika, który takiego wniosku jeszcze nie złożył, a tylko zgłosił szkodę. Co więcej przepis § 13 r rozporządzenia wszedł w życie już po śmierci I.T. W takim stanie prawnym Dyrektor prawidłowo skonstatował, że Skarżący nie spełniał warunków do przyznania pomocy. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić skargę jako nieuzasadnioną.