I SA/Gd 742/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 742/16 umarzającego postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r. Wyrokiem z dnia 20 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę pana L. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. stwierdzono, że orzeczenie jest prawomocne od dnia 31 grudnia 2016 r. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2017 r. Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 października 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem, w terminie 30 dni pod rygorem jej ściągnięcia od strony. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 21 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 kwietnia 2017 r. Pismem z dnia 26 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów art. 249 a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej określanej jako "p.p.s.a." – poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym umorzeniu postępowania. Zdaniem strony wniosek nie był bezprzedmiotowy, gdyż skarżący został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, która była wymagalna przed uprawomocnieniem się wyroku z dnia 20 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i 3 p.p.s.a). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1. w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, stosownie do treści art. 249 a p.p.s.a., umarza się. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jak również realizacja zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni skorzystać z przysługujących uprawnień. Innymi słowy, istotą prawa pomocy jest zapewnienie stronie konstytucyjnego prawa do sądu bez względu na jej sytuację majątkową. W art. 243 § 1 p.p.s.a. ustawodawca w sposób wyraźny określił ramy czasowe do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Pod pojęciem "tok postępowania" zawartym we wskazanym powyżej przepisie rozumieć należy tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do momentu prawomocnego zakończenia. Zatem stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd. Wyjątek stanowi sytuacja, w której strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia (por. post. NSA z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt II OZ 1003/16, postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 722/15). W niniejszej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2016 r. oddalający skargę w całości stał się prawomocny z dniem 31 grudnia 2016 r., a skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia. Wystąpił jedynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego po prawomocnym zakończeniu postępowania stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. Za nieuzasadniony uznał Sąd zarzut niewłaściwego zastosowania art. 249 a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazać należy, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 października 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 18 października 2016 r. Termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 25 października 2016 r. Do tego dnia skarżący mógł skutecznie uiścić należną opłatę sądową, względnie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, czego jednak nie uczynił. Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy pan L. K. złożył po upływie tego terminu, w dniu 21 marca 2017 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona zobowiązana była przed jego złożeniem (por. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 125/04). Skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od momentu jego wniesienia, to obejmuje opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie jest otwarty na dzień złożenia wniosku (por. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" Warszawa 2005, str. 627; postanowienie NSA z 2 grudnia 2014r., II FZ 1579/14). Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony po upływie terminu do uiszczenia wpisu nie wpływa zatem na obowiązek uiszczenia tej opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt I GSK 805/11). Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 229 § 1 p.p.s.a. należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. W § 2 cytowanego przepisu ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty należności określonych w § 1. W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Rada Ministrów w dniu 16 grudnia 2003 r. wydała rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2194). Zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 wskazanego rozporządzenia organem uprawnionym do rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia zapłaty należności sądowych jest prezes tego wojewódzkiego sądu administracyjnego, który orzekał w sprawie w pierwszej instancji. Jest on właściwy również do rozstrzygania w przedmiocie cofnięcia rozłożenia na raty lub odroczenia należności sądowych. Rozstrzygnięcia, o których mowa wyżej, następują w formie zarządzeń, które mogą być uchylane albo zmieniane przez prezesa sądu, który je wydał, w razie zmiany okoliczności sprawy (§ 6 ust. 3 i 4). Z przepisów powyższego rozporządzenia wynika również, że umorzenie należności sądowych może nastąpić z urzędu lub na wniosek dłużnika (§ 2 ust. 1), przy czym wnioskując o umorzenie dłużnik musi wykazać, iż z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie ich uiścić, a ściągnięcie należności w drodze egzekucji spowodowałoby dla dłużnika lub jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki (§ 3). Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 249 a p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.