I SA/Gd 742/97

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 1999 r. sprawy ze skargi Kazimierza R. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 marca 1997 r. (...) w przedmiocie odprawy celnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w G. z dnia 5 lutego 1996 r. (...) oraz (...). Dyrektor Urzędu Celnego w G. decyzją z dnia 24 stycznia 1994 r. (...), sporządzoną na formularzu SAD, dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzoną, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przez Kazimierza R. partię dezodorantów "N." oraz wymierzył cło w kwocie 30.358.000 starych złotych, przyjmując za wartość celną towaru ówczesną równowartość 16.280 DEM. Wartość ta wynikała ze zgłoszenia celnego importera i znajdowała potwierdzenie w dołączonej do zgłoszenia fakturze wystawionej przez sprzedawcę. Od decyzji nie wniesiono odwołania i stała się ostateczną. Ten sam organ postanowieniem z dnia 10 listopada 1994 r. z urzędu wznowił postępowanie, a podstawy wznowieniowe z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa dopatrywał się w porównaniach wartości transakcyjnej zgłoszonej w niniejszej sprawie, z wartościami identycznych dezodorantów sprowadzanych do Polski przez inne podmioty gospodarcze. Następnie Dyrektor Urzędu decyzją z dnia 5 lutego 1996 r. uchylił opisaną na wstępie własną decyzję w części obejmującej wartość celną towaru i wymiar cła oraz ustalił nową wartość celną na 2.050.060 nowych złotych /cena wraz z kosztami dodanymi/ i wymierzył cło - 30.750,90 zł. Tym razem podstawa wznowieniowa z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa miała wynikać z dowodów uzyskanych od niemieckich organów, a w szczególności z faktury wystawionej przez sprzedawcę - firmę D.G. I.-E. z Hamburga z faktyczną ceną sprzedaży - 165.816 DEM. Według materiału dowodowego nadesłanego przez niemieckie organy celne istnienie dwu faktur z różnymi cenami było wynikiem tego, że na prośbę importera sprzedawca wystawił drugą fakturę z zaniżoną ceną. Prezes Głównego Urzędu Ceł po rozpoznaniu odwołania Kazimierza R. - zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją skorygował podstawę prawną decyzji organu I instancji oraz uchylił ją w części dotyczącej wymiaru cła i umorzył postępowanie wznowieniowe, a w pozostałej części utrzymał ją w mocy. Zasadnicze motywy decyzji Prezesa GUC sprowadzały się do zaakceptowania podstaw decyzji wznowieniowej Dyrektora Urzędu Celnego w zakresie określenia wartości celnej towaru i wskazania podstawy art. 83 ust. 1 Prawa celnego, która stała na prawnej - przeszkodzie, aby wymiar cła nastąpił z uwzględnieniem wartości celnej ustalonej w postępowaniu wznowieniowym. Co do tej kwestii Prezes GUC zwracał uwagę na odstęp czasowy dzielący pierwotną odprawę celną i decyzję wznowieniową - przekraczający termin przedawnienia z cytowanego wyżej przepisu. Kazimierz R. w skardze do sądu administracyjnego zarzucając decyzji Prezesa GUC i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 5 lutego 1996r. naruszenie przepisów art. 9-10, art. 73, art. 77, art. 80-81 i art. 107 Kpa wniósł o ich uchylenie. Wszystkie zarzuty dotyczyły postępowania dowodowego i ustaleń faktycznych organów celnych orzekających w sprawie. Zdaniem skarżącego materiały nadesłane przez Urząd Celny z Hamburga nie mogły stanowić rozstrzygającego w sprawie dowodu, skarżącemu bowiem nie jest znana żadna inna faktura niż ta, jaką przedstawił przy przedmiotowej odprawie i na sporne okoliczności /ceny sprzedaży towaru/ konieczny był wnioskowany dowód z przesłuchania dyrektorów firm niemieckich. Wartość materiału dowodowego nadesłanego przez Urząd Celny Dochodzeniowy w Hamburgu w skardze oceniono też poprzez art. 12 Umowy o współpracy i pomocy wzajemnej administracji celnych z dnia 29 lipca 1992 r. /Dz.U. 1994 nr 112 poz. 541-542/ wywodząc z niego, iż materiał ten nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu celnym prowadzonym w Polsce na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes Głównego Urzędu Ceł ocenił wszystkie zarzuty skargi jako niezasadne i wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny nie będąc związany zarzutami skargi /zdanie pierwsze art. 51 ustawy o NSA/ został zwolniony od ich oceny, skoro z urzędu mógł stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w części w jakich orzekały o wartości celnej towaru pozbawione są podstawy prawnej. Stan faktyczny w sprawie jest analogiczny do stanu w sprawie rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu I SA/Wr 2183/96, a następnie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy III RN 75/98. Oba Sądy w swych wyrokach /odpowiednio z dnia 16 grudnia 1997 r. i 4 listopada 1998 r. - oba dotąd nie publikowane/ stanęły na stanowisku przy wykładni art. 4 ust. 2 Prawa celnego, iż ustalenie wartości celnej towaru jest czynnością materialno-techniczną umożliwiającą wymiar cła i w oderwaniu od wymiaru cła nie może być przedmiotem postępowania celnego. Oba Sądy przyjęły też, że podstawy do ustalenia w postępowaniu celnym wyłącznie wartości celnej towaru dla potrzeb postępowania podatkowego nie daje art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 199 3r. o podatku od towarów i usług (...) /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całej rozciągłości podziela przedstawione wyżej poglądy z następującą korektą i uzupełnieniem. Po pierwsze /w ustaleniu wartości celnej towaru nie należy upatrywać czynności materialno-technicznej w rozumieniu takim, jak przyjmuje się to w orzecznictwie administracyjnym i nauce prawa administracyjnego. Z art. 4 Prawa celnego wywieść raczej należy, że jest to ustalenie faktyczne, niezbędne do rozstrzygnięcia o wymiarze cła. Różni się ono od innych ustaleń jedynie podporządkowaniem oceny dowodów przepisom prawa materialnego z rozdziału 3 Prawa celnego. Dodać nadto należy, że brak podstawy do orzekania o wartości celnej towaru w oderwaniu od wymiaru cła wynika także z art. 2 pkt 12 Prawa celnego, zawierającego ustawową wykładnię pojęcia "odprawa celna". Z przytoczonych względów, zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o NSA w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, oraz zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy o NSA orzeczono jak w sentencji wyroku. Obejmując stwierdzeniem nieważności całość decyzji organów obu instancji zrobiono to nie tylko po to aby uporządkować ostateczny wynik postępowania celnego, ale także aby podkreślić, że już na etapie postępowania przed organem I instancji w drodze wznowienia nie mogła być wzruszona wcześniejsza decyzja ostateczna. Postępowanie w sprawie wznowienia przed organem I instancji ocenić trzeba szczególnie krytycznie. W dacie wznowienia brak było bowiem do tego podstaw, a poszukiwanie podstaw mieszczących się w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa trwało bez mało dwa lata i doprowadziło do upływu terminu przedawnienia z art. 83 ust. 1 Prawa celnego.