I SA/Gd 749/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K.Ch. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek oddala skargę. W dniu 5 lipca 2007 r. K.C. wystąpił z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za łączny okres od maja 2000 r. do maja 2001 r., które na dzień złożenia wniosku wynosiły łącznie [...] zł i stanowią należności składkowe za zatrudnionego pracownika, w części finansowanej przez płatnika składek, oraz w części finansowanej przez samego pracownika. Po przeanalizowaniu powyższego wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 8 października 2007 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzającą dodatkowo brak podstaw prawnych do umorzenia składek finansowanych przez samego pracownika. W związku ze stwierdzeniem przez Prezesa ZUS faktu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz FP i FGŚP. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 9 stycznia 2008 r., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. (Sygn. akt [...]) uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 9 stycznia 2008 r. wydane przez Prezesa ZUS, uznając, iż badając stan sprawy w zakresie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności obiektywnych i subiektywnych, które wpłynęły na przedmiotowe uchybienie. W wykonaniu powyższego wyroku przeprowadzono ponownie postanowienie wyjaśniające w sprawie, w wyniku którego w dniu 11 marca 2009 r. Prezes Zakładu, przywrócił uchybiony termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W złożonym wniosku, powołując się na postanowienia art. 138 KPA skarżący uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 8 października 2007 r., bowiem w opinii skarżącego, Zakład przeprowadzając postępowanie w sprawie o umorzenie składek, nie zebrał całokształtu materiału dowodowego, nie dokonał właściwej oceny i analizy tego materiału, wyciągnął przedwczesne i nielogiczne wnioski oraz błędnie zinterpretował podstawę prawną, na zasadzie której wydano w dniu 8 października 2007 r. zaskarżoną decyzję, odmawiającą umorzenia składek na poszczególne fundusze. Ponadto podniósł nową okoliczność, która dodatkowo uzasadnia jego zdaniem zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) wydanego na mocy delegacji ustawowej, wynikającej z art. 28 ust. 3 b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczność tą stanowi w niniejszym przypadku przewlekła choroba zobowiązanego, pozbawiająca go możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Wskazał, iż od trzeciego kwartału 2007 r. choruje na nowotwór gardła, a choroba ta pogłębia się. Przedstawił orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 16 września 2008 r. o całkowitej niezdolności do pracy. W związku z przedstawionymi przez skarżącego okolicznościami, Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wydając decyzję negatywną, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że obecny stan rzeczy nie dawał podstaw do zastosowania przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), bowiem fakt prowadzonej formalnie wobec skarżącego egzekucji administracyjnej, w tym możliwość zajęcia przez organ egzekucyjny uzyskiwanego świadczenia rentowego, daje możliwość realizacji należności składkowych za zatrudnionego pracownika do opłacenia których obowiązana była - jako pracodawca - Spółka z o.o. " A" zs. w G. Powyższy fakt stanowi jednocześnie o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wierzytelności, która jest tutaj, wynikającym z ustawy bezwzględnym warunkiem ewentualnego umorzenia przedmiotowych należności składkowych, co uniemożliwia w obecnym stanie rzeczy umorzenia przedmiotowych należności. Przypomniano, iż w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania, przywołane postanowienia Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdyż realizowane obecnie należności składkowe n i e dotyczą ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, lecz zatrudnionego przez Spółkę "A" pracownika, a aktualne dochodzenie należności wobec skarżącego wynika z prawomocnej decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania w/w płatnika składek(Spółki "A") i nie może być przez wierzyciela zaniechane. Natomiast co do zaległości w opłacaniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek - w przypadku skarżącego w kwocie [...] zł na ubezpieczenia społeczne i w kwocie [...] zł na ubezpieczenie zdrowotne, to ze względu na treść art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, postępowanie z mocy art. 105 k.p.a. podlega umorzeniu. K.C. wniósł na to rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W skardze i w piśmie procesowym zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz nieuwzględnienie, że w okolicznościach sprawy - szczególnie ze względu na ciężką chorobę skarżącego - zachodzą przesłanki do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzucił także naruszenie szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 8, 10, 11, 77, 80 i 107). Ponadto wskazał na szereg naruszeń prawa w wydanej w dniu 12 kwietnia 2005 r. decyzji, mocą której przeniesiono na skarżącego odpowiedzialność z tytułu niezapłaconych składek przez Spółkę z o.o. "A", a w szczególności wymogów określonych w art. 116 i 118 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. .ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadki stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a." lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany przepis pozwali więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania, sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi, a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu bezpodstawnego pomięcia przez organ odwoławczy regulacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazać należy, iż prezentowane w tym zakresie stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28.ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż przedmiotem decyzji Prezesa Zakładu jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek nieopłaconych przez płatnika "A" Sp. z o.o. w G. wraz odsetkami za zwłokę, za które odpowiada skarżący na podstawie decyzji Zakładu z dnia 12 kwietnia 2005 r. przenoszącej na skarżącego jako członka zarządu Spółki odpowiedzialność za zobowiązania Spółki. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, prezentowane przez skarżącego stanowisko pozostaje w sprzeczności literalną wykładnią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Według brzmienia tego przepisu dotyczy on bowiem wyłącznie należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia". Zgodnie z art. 4 u.s.u.s. użyte w ustawie określenia oznaczają - między innymi "ubezpieczeni" - osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, z kolei określenie "płatnik składek" - to w pierwszym rzędzie pracodawca w stosunku do pracowników. Uwzględniając powyższe należy dojść do wniosku, że przepis art. 28 ust. 3a pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do takiego wnioskodawcy, który spełnia jego wymagania: mianowicie, jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniający pracowników - "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się przy tym wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt IIl UK 84/06, OSNP 2007/19-20/287). Należy zatem uznać za prawidłowe stanowisko Prezesa Zakładu, iż w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia o umarzaniu składek. Spółka z o.o., która jako zatrudniający pracowników płatnik składek ponosiła odpowiedzialność za nieopłacone w terminie składki, nie spełniała bowiem ustawowej przesłanki umożliwiającej skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przysługującego jedynie ubezpieczonym, tj. osobom fizycznym podlegającym chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, nie zaś osobom prawnym. Nie może przy tym budzić wątpliwości, iż z uwagi na charakter regulacji prawnej zawartej w art. 28 ust. 3a, która stanowi wyjątek od ustawowych regulacji ogólnych dopuszczających umorzenie należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, analiza treści aktu wykonawczego wydanego w oparciu o delegację zawartą w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, nie może mieć charakteru ekstensywnego. Skoro zatem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego nie dotyczy płatników będących osobami prawnymi, to oczywistym jest, iż możliwości umarzania składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób trzecich, na które decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek - spółki kapitałowej posiadającej osobowość prawną nie można wywodzić z definicji zobowiązanego zawartej w § 2 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, która wykraczałaby poza zakres delegacji ustawowej. Odnosząc się z kolei do zarzutu powołania się w zaskarżonej decyzji na art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który w ocenie skarżącego, nie odnosi się do sytuacji prawnej w zakresie toczącej się sprawy, stwierdzić należy, iż wskazany przepis stanowi regulację o charakterze procesowym, z treści której wynika prawo strony do wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Powyższy przepis stanowi również, iż do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Prawidłowo został zatem powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W ocenie Sądu, organ dokonał także prawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego w aspekcie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak wynika bowiem z przeprowadzonych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń, skarżący pobiera świadczenie w kwocie [...] zł (brutto - k. 114), a zatem istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego, skutkującego realizacją zadłużenia. Uprawnione jest zatem stanowisko, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Natomiast zaległości w opłacaniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, dotyczące łącznie okresu od maja 2000 r. do maja 2001 r. wynosiły w kwocie należności głównych [...] zł (ubezpieczenia społeczne) oraz [...] zł (ubezpieczenie zdrowotne), nie podlegają na podstawie art. 30 o systemie ubezpieczeń społecznych umorzeniu i Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezes ZUS nie posiada w powyższym zakresie możliwości decyzyjnej. Zasadnie umorzył postępowanie w tym zakresie. W związku z powyższym Sąd nie podziela poglądu skarżącego zarzucającego naruszenie szeregu przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 10, 11, 77, 80 i 107 k.p.a. Wyczerpująco zebrany w sprawie materiał dowodowy jak też szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia wskazują, że decyzja ta nie narusza prawa. Odnosząc się do zarzutów co do uprawnień osób orzekających w niniejszej sprawie Sąd przypomina, że zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W sprawie jest bezsporne, że A.B. podpisując decyzję z dnia 8 października 2007 r. (k. 49), postanowienia z dnia 9 stycznia 2008 r. (k. 57) czy postanowienie z dnia 11 marca 2009 r. (k. 99) nie działał wbrew treści przytoczonego przepisu, co oznacza, że nie doszło w tym zakresie do naruszenia prawa. Podobnie należy ocenić zarzut rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez K.F., która - jak wynika bezspornie z treści decyzji z dnia 12 sierpnia 2009 r. (k. 120) działała w sprawie na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazując w końcowej części na bezzasadność rozbudowanych w pismach procesowych skarżącego zarzutów do decyzji z dnia 12 kwietnia 2005 r. (k. 3) stwierdzającej obowiązek skarżącego zapłaty nieopłaconych przez Spółkę "A" składek na obowiązkowe ubezpieczenia, Sąd podkreśla, że postępowanie dotyczące odmowy umorzenia przedmiotowych należności nie może zmierzać do oceny legalności decyzji z 12 kwietnia 2005 r., albowiem nie mieści się w granicach niniejszej sprawy. Decyzja z dnia 12 kwietnia 2005 r. podlegała odrębnemu zaskarżeniu i w niej skarżący miał możliwość podniesienia argumentów dotyczących jej ewentualnej wadliwości. Na marginesie jedynie wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. DSz