I SA/Gd 755/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia NSA Elżbieta Rischka Protokolant – Monika Szymańska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100,00 (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. I SA/Gd 755/05 U z a s a d n i e n i e Po rozpatrzeniu zażalenia R. M. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], którym – na podstawie art. 17, art. 18, art. 33 pkt 1, art. 34 § 1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), cyt. dalej jako "ustawa p.e.a." – oddalił zarzuty wniesione w dniu 2 lipca 2003 r. przez zobowiązanego do tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 14 listopada 2002 r. Wydanie w sprawie postanowień nastąpiło w takim stanie faktycznym, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął w dniu 30 czerwca 2003 r. egzekucję z majątku R. M. na podstawie tytułu wykonawczego Zakładu Energetycznego [...] S.A. [...] (obecna nazwa wierzyciela Koncern Energetyczny ENERGA S.A. [...]) z dnia 14 listopada 2002 r. nr [...] obejmującego należność w kwocie 1.695,94 zł z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej, zajmując wierzytelność zobowiązanego wynikającą z nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok w kwocie 838,30 zł (pismo z dnia 23 czerwca 2003 r. nr [...]). W piśmie z dnia 2 lipca 2003 r. R. M. zakwestionował zasadność dochodzonej przez Rejon Obrotu w B. należności poprzez opis kontroli stanu licznika na jego posesji w M. oraz przedłożył w tym zakresie dokumenty takie, jak protokół kontroli z dnia 22 marca 1999 r., wyroki Sądu Rejonowego w B. i Sądu Okręgowego w S. (odpowiednio z dnia 11 czerwca 1999 r., 16 marca 2001 r. i 5 lipca 2001 r.). Treść tego pisma organ egzekucyjny zakwalifikował jako zarzuty z art. 33 pkt 1 i 6 ustawy p.e.a. wymieniające nieistnienie obowiązku i niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego. Mając na uwadze przepis art. 34 § 1 ustawy p.e.a. organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2004 r. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów. Rejon Obrotu B. postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2004 r. (uzupełnionym postanowieniem z dnia 20 maja 2004 r.) stwierdził niedopuszczalność zarzutu, gdyż Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 16 marca 2001 roku uznał R. M. winnym działania na szkodę Zakładu Energetycznego. Tenże Rejon Obrotu B. (w układzie Koncernu Energetycznego "Energa") pismem z dnia 6 maja 2005 r. poinformował organ egzekucyjny, że postanowienie wierzyciela stało się ostateczne. Po podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2005 r. oddalił zarzuty zobowiązanego. Na postanowienie to zobowiązany pismem z dnia 19 czerwca 2005 r. wniósł zażalenie, w którym podtrzymał wcześniejsze zarzuty i dlatego nie zgodził się z zajęciem nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. i 2004 r. na poczet należności dochodzonej przez Rejon Obrotu w B., gdyż w sprawach sądowych nie udowodniono zobowiązanemu żadnego przestępstwa. R. M. przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – sygn. akt III SA/1034/02, w uzasadnieniu którego Sąd ten stwierdził, że art. 57 Prawa energetycznego nie stanowi wystarczającej podstawy do egzekucji wymienionej w tytule wykonawczym należności. Okoliczność tę wymieniło Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich w kierowanym do zobowiązanego piśmie z dnia 23 lutego 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia wydanego w II instancji podano, że stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku jest dla organu egzekucyjnego wiążące, co oznacza, iż organ ten stanowiska tego nie może podważyć. Jest on bowiem jedynie organem realizującym wnioski i tytuły wykonawcze wierzycieli. Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy p.e.a. organ egzekucyjny nie ma uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, bada on z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej obowiązku wymienionego w tytule wierzyciela. W tym zakresie odwołano się do przepisu art. 57 § 2 (ust.2) Prawa energetycznego stanowiącego, że opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwestionowania tej opłaty może dokonać poprzez powództwo do sądu powszechnego o stwierdzenie jej istnienia bądź nie istnienia. Zarzut niedopuszczalności zastosowanego przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego, tj. zajęcia wierzytelności zobowiązanego z tytułu nadpłaty w podatku nie uwzględniony został na tej zasadzie, iż środek egzekucyjny w postaci egzekucji z wierzytelności zobowiązanego przewidziany został w art. 1a pkt 12 ustawy p.e.a., zaś taką wierzytelnością jest nadpłata podatku. Ponieważ ta wierzytelność nie ma charakteru wynagrodzenia bądź stałego dochodu i nie jest pozycją comiesięcznego budżetu zobowiązanego, to jest środkiem najmniej uciążliwym, a ponadto przewidzianym w katalogu środków ustawy p.e.a. W skardze z dnia 30 sierpnia 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. M. wnosił o wnikliwe zbadanie skargi i pozytywne jej rozpatrzenie podtrzymując treść zażalenia, w szczególności co do braku podstaw do twierdzenia o nielegalnym poborze energii elektrycznej, gdyż w ogóle on nie nastąpił oraz ponownie wskazał na omówiony wyżej wyrok NSA. W odpowiedzi na skargę z dnia 22 września 2005 r. wnoszono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Niezależnie od treści skargi (porów. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako "ustawa p.p.s.a.") uznać należało ją za zasadną. Zgodnie z przepisem art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348 ze zm.) w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Z przepisu tego wyprowadzić należy wniosek, iż przedsiębiorstwo energetyczne uprawnione jest do dwojakiego postępowania, a mianowicie może obliczyć opłatę za nielegalny pobór energii w wysokości taryfowej albo gdy z nielegalnym poborem energii związane są szkody, których opłata taryfowa nie mogłaby wyrównać, to wówczas dochodzi odszkodowania. W tym drugim przypadku rodzaj i wysokość należności nie wynika ani z decyzji administracyjnej, ani też z ustawy. Skoro między dostawcą energii a jej odbiorcą nie następuje stosunek administracyjnoprawny, lecz cywilnoprawny (tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt III SA 2559/02, LEX nr 148885), to egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy p.e.a. (co przewiduje art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego) po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek ponoszenia tej opłaty i poprzednio wymienionej. Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 1034/2002 zawarto tezę tej treści, iż obowiązek wniesienia należności za nielegalny pobór energii elektrycznej powinien wynikać z orzeczenia sądu. Roszczenia z tego tytułu mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny, gdyż dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy (LEX POLONICA). Przechodząc na grunt ustawy p.e.a. zwrócić należy uwagę na przepis art. 29 § 2 stanowiący, iż jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 (tej ustawy), organ egzekucyjny, nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Wśród koniecznych wymogów, jakie powinien zawierać tytuł wykonawczy wymienia się w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy p.e.a. treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny (dalszą część tego przepisu pomija się). Wprawdzie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jednakże nie może oznaczać, by organ ten był zwolniony od ceny dopuszczalności egzekucji administracyjnej (por. art. 3 ustawy p.e.a.), czy też sprawdzenia, czy wystawiony tytuł wykonawczy spełnia wymogi wymienione m. in. w cyt. art. 27 § 1 pkt 3. Jeżeli teraz sięgnie się do – znajdującego się w aktach sprawy – tytułu wystawionego przez Rejon Obrotu B. nr [...] to stwierdzić należy, iż pkt 30 tego tytułu oznaczony jako podstawa prawna należności: 1. orzeczenie, 2. deklaracja, co odpowiada cyt. pkt 3 § 1 art. 27, nie został wypełniony. Wprawdzie następny punkt tytułu wykonawczego został wypełniony poprzez wpis "za nielegalny pobór energii elektrycznej", to jednakże wpis ten nie usuwa wątpliwości czy dochodzona od skarżącego kwota 1.695,94 zł odpowiada opłacie taryfowej, czy też odszkodowaniu na zasadach ogólnych. W takim zaś stanie uznać należało, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy nie spełniając wymogów powinien być zwrócony wierzycielowi stosownie do przepisu art. 29 § 2 ustawy p.e.a. Skoro zaś organy wydające w sprawie postanowienia nie dopatrzyły się istotnej w sprawie wadliwości, w szczególności mając na uwadze podnoszone w zarzutach przez skarżącego negowanie istnienia obowiązku w zakresie przedstawionych na wstępie opłat, to postanowienia te z przyczyn proceduralnych podlegały wzruszeniu. To zaś stanowisko wywołuje ten skutek, iż w organie egzekucyjnym pozostaje do wykonania przedmiotowy tytuł wykonawczy, który podlega badaniu w myśl przepisu art. 27 § 1 i 2 ustawy p.e.a. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające, a o zwrocie kosztów postępowania orzekł według art. 200 ustawy p.p.s.a. O nie wykonywaniu zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy. MK