I SA/Gd 757/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 10 listopada 2009 r., złożonym na formularzu PPF, P. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę oraz przedłożonymi przez niego na wezwanie referendarza sądowego dokumentami źródłowymi wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która we wrześniu br. przyniosła mu dochód brutto w wysokości 14.204,40 zł. Miesięczny dochód uzyskany przez wnioskodawcę w październiku i listopadzie br. stanowił odpowiednio kwotę 8.595,61 zł i 8.174,84 zł (zgodnie z odpisem dokumentów księgowych za okres od września do listopada 2009 r.). Łączny dochód uzyskany z tej działalności od 1 stycznia 2009 r. do 30 listopada 2009 r. wyniósł 85.322,84 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, która otrzymuje rentę w wysokości 591,34 zł netto (zgodnie z odpisami odcinków świadczenia za okres od września do listopada br.). Majątek wnioskodawcy stanowią dwa mieszkania o powierzchni 50 m2 i 54 m2, z których jedno jest niezamieszkałe, gdyż z uwagi na wydzielanie się substancji szkodliwych dla zdrowia wymaga remontu. Koszt tego remontu wnioskodawca wycenił na 50.000 zł. Oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro wnioskodawca ani jego małżonka, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, nie posiadają. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca zaznaczył, że rozpoczynając działalność gospodarczą, musiał zaciągnąć kredyty i pożyczki w bankach, a jego aktualne zadłużenie z tego tytułu wynosi ponad 60.000 zł. Powyższe potwierdzają przedłożone przez wnioskodawcę zaświadczenie z banku oraz wyciągi z karty kredytowej, zgodnie z którymi zadłużenie wnioskodawcy na dzień 7 grudnia 2009 r. z tytułu odnawialnego limitu kredytowego, limitu kredytowego w rachunku depozytowym, kredytu gotówkowego oraz użytkowania karty kredytowej stanowiło łącznie kwotę 63.305,61 zł. Zgodnie z przedłożonymi wyciągami z rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy we wrześniu br. spłacił on z tytułu posiadanego zadłużenia kwotę 17.673,71 zł, w październiku br. kwotę 19.060,08 zł, zaś w listopadzie br. kwotę 20.124,49 zł. Do stałych kosztów utrzymania ponoszonych przez wnioskodawcę należy zaliczyć składkę z tytułu zawartej umowy indywidualnego ubezpieczenia medycznego w miesięcznej wysokości 235,75 zł (zgodnie z odpisem polisy ubezpieczeniowej), płatną raz na trzy miesiące – składkę na ubezpieczenie na życie w wysokości 99 zł (zgodnie z odpisem pokwitowania zapłaty), miesięczne opłaty eksploatacyjne za posiadane lokale mieszkalne w wysokości odpowiednio 327,08 zł (zgodnie z odpisem pisma spółdzielni z dnia 18 listopada 2009 r. oraz odpisami poleceń przelewu) i 389,64 zł (zgodnie z odpisem informacji o aktualnym wymiarze opłat z dnia 22 stycznia 2009 r., odpisem rozliczenia wody z dnia 16 lipca 2009 r. oraz odpisami dowodów zapłaty), abonament za usługi telekomunikacyjne w miesięcznej wysokości 24,90 zł oraz abonament RTV w kwocie 17 zł miesięcznie (zgodnie z odpisem dowodu zapłaty z dnia 30 listopada 2009 r.). Nadto wnioskodawca uiszcza opłaty za energię elektryczną w kwocie 165,35 zł co dwa miesiące (zgodnie z przedłożonymi odpisami dowodów zapłaty oraz odpisem faktury z dnia 17 sierpnia 2009 r.), za gaz w kwocie 60,03 zł za okres półroczny (zgodnie odpisem faktury z dnia 16 listopada 2009 r.) oraz opłatę za usługi telekomunikacyjne w wysokości 85,40 zł miesięcznie (zgodnie z odpisem faktury z dnia 9 października 2009 r.). Wnioskodawca wskazał również na ponoszone przez siebie i małżonkę wydatki na leki, załączając odpisy faktur na ich zakup na kwoty: 502,35 zł (za wrzesień br.), 27,60 zł (za październik br.), 517,95 zł (za listopad br.) oraz 133,81 zł (za grudzień br.). Nadto przedłożył dokumenty, z których wynika, że w listopadzie br. wydatkował kwotę 600 zł tytułem pierwszej raty na zakup udziałów spółki z o.o. w łącznej cenie 3.100 zł (zgodnie z odpisem umowy sprzedaży udziałów, odpisem deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz odpisem pokwitowania zapłaty pierwszej raty z dnia 18 listopada 2009 r.). Wśród okoliczności istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej wnioskodawca wskazał (przedkładając stosowne dowody) na wypadek samochodowy, który miał miejsce w marcu br., w wyniku którego przebywał do [...] kwietnia br. na zwolnieniu lekarskim i nie uzyskał za ten miesiąc żadnych dochodów. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonego materiału dowodowego wynika zaś, że wnioskodawca posiada majątek, który stanowią dwa lokale mieszkalne, i uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w średniej miesięcznej wysokości (za okres od września do listopada br.) 10.324,95 zł brutto (tj. wielokrotnie przewyższającej ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę), podczas gdy udokumentowane przez wnioskodawcę (wymienione powyżej) wydatki stałe związane z kosztami utrzymania (bez wyżywienia) wynoszą średnio miesięcznie kwotę 1.501 zł. Tym samym obiektywnie nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Nie bez znaczenie dla sprawy jest również okoliczność, że wnioskodawca przeznacza na spłatę zaciągniętych kredytów średnio kwotę około 19.000 zł miesięcznie – znacznie przekraczającą wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, tj. kosztów zastępstwa prawnego z wyboru oraz kosztów sądowych (należny na tym etapie postępowania wpis od skargi został określony przez Przewodniczącego Wydziału na kwotę 552 zł) – zaś w listopadzie br. (tj. po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego, a więc w okresie, w którym wnioskodawca winien już liczyć się z koniecznością ponoszenia związanych z tym opłat) wydatkował on kwotę 600 zł na nabycie udziałów w spółce z o.o. W tym kontekście należy wskazać, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, dlatego ponoszone przez wnioskodawcę wydatki na spłatę kredytów oraz czynione przez niego inwestycje nie korzystają z pierwszeństwa przed opłatami sądowymi i wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. W tych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że wnioskodawca nie ma możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji uznano, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.