I SA/Gd 757/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 sierpnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pan P. M. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 552 zł złożył w dniu 10 listopada 2009 r. (data stempla pocztowego) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesionego sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu pan P. M. wskazał, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że posiadane przez niego dwa lokale mieszkalne mają status mieszkań spółdzielczych, na których nie można zakładać hipoteki a tym samym na konto tych mieszkań nie można zaciągnąć kredytów. Wskazał, że jedno z mieszkań stanowi współwłasność jego i jego żony, bez zgody której nie może podjąć żadnych czynności prawnych, zaś drugie z mieszkań nie może być wynajmowane z uwagi na wydzielanie się substancji toksycznych szkodliwych dla zdrowia. Podniósł nadto, że wszystkie starania o przekształcenie na pełną własność drugiego z mieszkań, nabytego w drodze spadku, są blokowane przez organy podatkowe. Pan P. M. nie zgodził się z ustaleniami dotyczącymi jego zarobków - w jego ocenie fakt, że prowadzi działalność usługową i z tego tytułu uzyskuje przychody nie jest równoznaczny z zarobkami osoby zatrudnionej na etacie, gdyż ponosi w związku z tą działalnością wysokie miesięczne koszty. Nadto podniósł, że jest zadłużony w dwóch bankach na wysokość 61.000 zł. Miesięczny koszt obsługi zadłużenia wynosi ok. 3.000 zł. Końcowo podkreślił, że zakup akcji w spółce z o.o. wiąże się z jego działalnością gospodarczą i był warunkiem koniecznym, gdyż zabezpieczał na przyszłość udział jego firmy w projektach prowadzonych przez tę spółkę. Wskazał przy tym, że ze względu na jego złą sytuację finansową zarząd spółki zgodził się na rozłożenie na raty zakupu akcji na okres dwóch lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek pana P. M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca posiada majątek, który stanowią dwa lokale mieszkalne, i uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w średniej miesięcznej wysokości (za okres od września do listopada br.) 10.324,95 zł brutto (tj. wielokrotnie przewyższającej ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę). Udokumentowane przez wnioskodawcę wydatki stałe związane z kosztami utrzymania (bez wyżywienia) wynoszą średnio miesięcznie kwotę 1.501 zł. Tym samym obiektywnie nie można uznać, że jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Istotna jest również okoliczność, że wnioskodawca przeznacza na spłatę zaciągniętych kredytów wysokie kwoty dokumentowane wyciągami bankowymi, miesięcznie znacznie przekraczające wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, tj. kosztów zastępstwa prawnego z wyboru oraz kosztów sądowych (należny na tym etapie postępowania wpis od skargi został określony przez Przewodniczącego Wydziału na kwotę 552 zł). W listopadzie b.r. (tj. po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego, a więc w okresie, w którym wnioskodawca winien już liczyć się z koniecznością ponoszenia związanych z tym opłat) wydatkował on kwotę 600 zł na nabycie udziałów w A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. Należy wskazać, że koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, dlatego ponoszone przez wnioskodawcę wydatki na spłatę kredytów oraz czynione przez niego inwestycje nie korzystają z pierwszeństwa przed opłatami sądowymi i wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.