I SA/Gd 759/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący NSA Elżbieta Rischka /spr./ Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Asesor WSA Irena Wesołowska Protokolant Marzena Cybulska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] Nr (...) w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...]. nr (...); 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 355,20 (trzysta pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 759/03 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...] nr (...) Urząd Skarbowy orzekł odpowiedzialność P. Z. – członka zarządu "M." Spółki z o.o. z siedzibą w G. – za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku od towarów i usług za maj i czerwiec 2001 r. w kwocie 8.689,90 zł oraz z tytułu dodatkowego zobowiązania podatkowego za maj i sierpień 2000 r. w kwocie 191 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 8.880,90 zł, gdyż uznał, że ustalony w sprawie stan faktyczny uprawnia do zastosowania art. 116 § i 2 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W odwołaniu od wskazanej decyzji P. Z. zarzucił jej naruszenie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przez nieuznanie przesłanek wyłączenia odpowiedzialności. W ocenie odwołującego się, po pierwsze istnieje majątek Spółki w postaci depozytu sądowego w wysokości 115.725 zł, z którego możliwa jest skuteczna egzekucja i zaspokojenie wierzytelności, po drugie uważa, że działając jako członek zarządu we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Izba Skarbowa decyzją z dnia [...]. nr (...) utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, gdyż uznała, że orzeczenie to było zasadne w świetle stanu faktycznego i prawnego sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że Spółka z o.o. "M." nie uiściła ciążących na niej jako podatniku zobowiązań podatkowych, które stały się zaległością podatkową w rozumieniu art. 51 Ordynacji podatkowej, a działania zmierzające do wyegzekwowania tych zaległości okazały się bezskuteczne. Były zatem podstawy do zastosowania instytucji odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, w tym przypadku odpowiedzialności osobistej członków zarządu Spółki, która jest odpowiedzialnością posiłkową za zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu podatków, określoną w art. 116 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z ogólnymi zasadami orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich, unormowanymi w art. 107 i art. 108 Ordynacji podatkowej, członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki wraz z odsetkami za zwłokę, a także za koszty postępowania egzekucyjnego. Zakres tej odpowiedzialności obejmuje zaległości wynikające ze zobowiązań podatkowych, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki. Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie żadna z wymienionych przesłanek z art. 116 Ordynacji podatkowej wyłączenia odpowiedzialności nie wystąpiła. Bezsporne jest, że przedmiotowe zaległości powstały w czasie, gdy skarżący pełnił obowiązki członka zarządu, jak również, że postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanej Spółki okazało się bezskuteczne z uwagi na brak majątku, z którego można by wyegzekwować należności podatkowe Skarbu Państwa. Za bezpodstawny uznała Izba Skarbowa zarzut braku działań organu egzekucyjnego zmierzających do wyegzekwowania zaległości podatkowych ze środków pieniężnych znajdujących się w depozycie sądowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ egzekucyjny po uzyskaniu informacji o depozycie wystąpił do sądowego organu egzekucyjnego o przekazanie zabezpieczonej kwoty na poczet zaległości podatkowych Spółki, a Urząd Skarbowy zawiesił postępowanie w sprawie orzeczenia odpowiedzialności do czasu sprawdzenia, czy istnieje majątek Spółki, z którego możliwe jest zaspokojenie. Z chwilą, gdy Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 16 grudnia 2002 r., (...), oddalił skargę na czynności komornika sądowego (uznając, że nie można skutecznie dokonać zajęcia wierzytelności wskazanej przez P. Z.), Urząd Skarbowy wyczerpał możliwości skierowania ewentualnej egzekucji do majątku wskazanego przez stronę. Bezskuteczność zaspokojenia wierzytelności z depozytu sądowego stanowiła podstawę prawną do podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu Spółki. Odpowiadając na drugi zarzut skarżącego, organ odwoławczy wskazał, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest wystarczającą przesłanką dla wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu, gdyż winno to nastąpić we właściwym czasie. Oceny, czy taki wniosek złożono we właściwym czasie, należy dokonać w świetle art. 5 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym przedsiębiorca jest zobowiązany nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Z akt sprawy wynika, że Spółka złożyła taki wniosek w dniu 22 kwietnia 2001 r. i że z powodu braku majątku został on przez sąd oddalony. W uzasadnieniu postanowienia sąd stwierdził, że zobowiązania dłużnika na dzień zgłoszenia wniosku wynosiły kwotę 1.456.444,90 zł, zaś wierzytelności kwotę 217.322,88 zł, a rachunki były zajęte przez komornika. Zatem dłużnik nie dysponował żadnymi środkami potrzebnymi na pokrycie chociażby podstawowych kosztów postępowania upadłościowego. Te okoliczności, zdaniem organu odwoławczego, nie pozwalają uznać, że wniosek o ogłoszenie upadłości został wniesiony we właściwym czasie – nie można za taki uważać chwili, w której stan majątkowy Spółki kwalifikuje ją jako bankruta. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 116 Ordynacji podatkowej, polegające na przyjęciu, iż skarżący nie wskazał majątku Spółki wystarczającego do zaspokojenia spornej należności podatkowej oraz na uznaniu, że podatnik odpowiada za niezłożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto skarżący zarzucił organom podatkowym naruszenie prawa procesowego, tj. art. 122 Ordynacji przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, polegające na zaniechaniu złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w S. z 16 grudnia 2002 r., pomimo że jest ono nieprawidłowe, a także przez zaniechanie ustalenia, co stało się z zajętym przez organ egzekucyjny depozytem sądowym i dlaczego nie doszło do zbiegu egzekucji. W rozwinięciu zarzutów skarżący podał, że nie jest prawdą, iż Urząd Skarbowy wyczerpał możliwości skierowania ewentualnej egzekucji do wskazanego przez niego majątku skoro nie zaskarżył postanowienia oddalającego skargę na czynności komornika. Ponadto, zdaniem skarżącego, zajęcie depozytu przez poborcę skarbowego jest skuteczne z chwilą jego dokonania i bez znaczenia jest okoliczność, że pieniądze znajdują się w depozycie sądowym na zabezpieczenie roszczeń innego dłużnika. Zaspokojenie fiskusa z przedmiotowego depozytu było możliwe, gdyż zabezpieczenie sądowe polegające na zajęciu określonego składnika majątku dłużnika nie stanowi przeszkody w prowadzeniu egzekucji z tego składnika przez innego wierzyciela w drodze egzekucji administracyjnej. W końcowej części skargi P. Z. wskazał, że został powołany na członka zarządu Spółki w dniu 22 stycznia 2001 r., a wniosek o ogłoszenie jej upadłości złożył w dniu 22 kwietnia 2001 r., tj. niezwłocznie po dokonaniu analizy finansowej firmy (sporządzeniu bilansu za rok 2000), z której wynikało, że nie jest ona w stanie dalej prowadzić działalności. Skoro organ odwoławczy twierdzi, że złożenie wniosku winno nastąpić w czasie dwóch tygodni od momentu zaprzestania płacenia długów, to winien on być złożony jeszcze w 2000 r., bowiem już wtedy pasywa Spółki wielokrotnie przewyższały jej aktywa, zaś starty sięgały prawie 600.000 zł. Zatem skarżący nie odpowiada na mocy art. 116 Ordynacji podatkowej za zobowiązania Spółki, gdyż nie był wtedy członkiem zarządu, nie miał możności zgłoszenia wniosków, o których mowa w tym artykule, i nie ponosi winy za to zaniechanie. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, wywodząc podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż stosownie do treści art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym od 1 I 2003 r.) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki. Stosownie zaś do § 2. Odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że od 21 I 2001 r. w skład Zarządu "M." Spółki z o.o. w S. wchodzili: p. J. G. – jako Prezes Zarządu oraz p. P. Z. – jako członek zarządu. Z akt sprawy natomiast wynika, że wbrew dyspozycji cyt.w. przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przewidującego solidarną odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółki, postępowanie w w/w sprawie zostało wszczęte tylko p-ko p. P. Z. (postanowienie z dnia 8 maja 2002 r. k. 29 akt podatkowych); w orzeczeniu o odpowiedzialności jednego z dwóch członków zarządu nie wskazano, że jest to odpowiedzialność solidarna. Ponadto współodpowiedzialny członek zarządu (pełniący obowiązki prezesa), nie został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, pomimo, że dotyczyło ono jego interesu prawnego (art. 133 Ordynacji podatkowej). Ponadto sąd stwierdził, iż z naruszeniem cyt.w. przepisu art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej organy orzekły odpowiedzialność skarżącego za zaległości podatkowe Spółki z tytułu dodatkowego zobowiązania podatkowego za m-ce maj i sierpień 2000 r. w kwocie łącznej 191 zł, a więc za zaległości, które powstały w czasie, gdy skarżący nie był jeszcze członkiem zarządu Spółki. Powyższe uchybienia mają istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i stanowią wystarczającą podstawę do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Z tych względów za zbędne na obecnym etapie postępowania sąd uznał ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów skargi, które winny być przedmiotem ponownych, szczegółowych rozważań z uwzględnieniem treści art. 116 § 1 O.p. W konsekwencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 152, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w wyroku. AR