I SA/Gd 759/11

Dnia 18 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R.J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2003 postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2011 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF K. R. J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca wykonała zarządzenie referendarza. Postanowieniem z dnia 28 września 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że w ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należy, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni budzi wątpliwości, w szczególności w odniesieniu do uzyskiwanych przez nią faktycznych dochodów i posiadanych środków pieniężnych, co wyklucza przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy. Dla jego przyznania koniecznym jest bowiem dysponowanie pełnym obrazem sytuacji finansowej i materialnej strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 3 października 2011 r. W dniu 10 października 2011 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia i wniosła o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że koszty uzyskania przychodów stanowią pozycję wydatków, które należy wziąć pod uwagę przy dokonywaniu ustalenia realnych możliwości finansowych strony. Wnioskodawczyni wyjaśniła ponadto, że od marca 2011 r. nie otrzymała od dotychczasowego najemcy środków pieniężnych z tytułu czynszu najmu. Oświadczyła również, ze posiada tylko jeden rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, a składki ZUS reguluje w formie wpłat na rachunek ZUS. Transakcja wynikająca z rachunku bankowego stanowi wyjątek od zasady postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach skarżącej oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego (odpisu zeznania podatkowego za rok 2010 (PIT-36 wraz z załącznikiem PIT-B), w którym wykazała dochód z tytułu wynajmu pokoi w budynku położonym w P.przy ul. [...] i dzierżawy w kwocie 11.790,84 zł (deklarując przychód z tego tytułu w wysokości 148.424,90 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 136.634,06 zł) oraz stratę w wysokości 16.010 zł z działalności spółki A S.C., w której posiada 20% udziałów, zestawienia operacji dokonanych na rachunkach bankowych za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r. (konto prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej) i od 1 czerwca do 5 września 2011 r.; na jeden z nich wpływa każdego miesiąca kwota 1.400 zł z tytułu wynajmu lokalu nr 2 położonego w P. przy ul. [...], zaś drugi w dniu 10 czerwca i 5 sierpnia br. został zasilony kwotami 10.000 i 20.000 zł, przekazanymi z rachunku bankowego córki wnioskodawczyni, zestawienia operacji dokonanych na rachunku walutowym (USD) za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r., którego saldo końcowe wynosiło 288,85 USD, oświadczenia z 14 września 2011 r. o niepobieraniu świadczeń rodzinnych oraz nieprzekazywaniu przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa płatności do posiadanych nieruchomości rolnych, oświadczenia, iż posiada samochód marki [...] o wartości około 35.000 zł, faktury VAT za energię elektryczną za okres od 28 października 2010 r. do 19 kwietnia 2011 r. wraz z prognozą na okres od czerwca do listopada 2011 r. oraz oświadczenia o kosztach ogrzewania domu, Sąd dokonał analizy sytuacji majątkowej wnioskodawczyni i uznał, że przedłożony materiał dowodowy nie potwierdza okoliczności wskazanych przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Natomiast koszty uzyskania przychodu stanowią pojęcie prawa podatkowego i nie są zawsze tożsame z faktycznymi nakładami finansowymi ponoszonymi przez przedsiębiorcę, wynikać mogą bowiem na przykład z dokonywanych przez przedsiębiorcę odliczeń z tytułu amortyzacji środków trwałych. Wątpliwości budzi fakt posiadania przez wnioskodawczynię tylko jednego rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, z którego w całym trzymiesięcznym okresie, za który przedłożono wyciąg składki do ZUS przekazała jedynie w lipcu 2011 r. – przy comiesięcznym obowiązku ich opłacania za pośrednictwem rachunku bankowego. Dokonywanie wpłat bezpośrednio na rachunek ZUS świadczy bezsprzecznie o tym, że wnioskująca dysponuje środkami pieniężnymi nie wykazanymi na rachunku bankowym, którymi reguluje należności wobec ZUS. Kolejną okolicznością, która przemawia za stanowiskiem, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy jest fakt, że w dniu 10 czerwca 2011 r. na jej rachunek bankowy wpłynęła kwota 10.000 zł, zaś w dniu 5 sierpnia 2011 r. – 20.000 zł. Jak wynika z zestawienia transakcji przedmiotowe środki zostały przekazane z rachunku bankowego jej córki, a następnie wnioskodawczyni kwotami 3.881,20 zł (20.06.2011 r.) i 3.545,44 zł (5.08.2011 r.) dokonała wcześniejszych spłat karty kredytowej, zaś pozostałą ich część w kwotach 2.000 zł, 4.200 zł i 16.000 zł wypłaciła w gotówce. Przy czym nie wyjaśniła, czy środki te nadal są w jej posiadaniu, czy też zostały wydatkowane; a jeśli tak to na jaki cel zostały przeznaczone. Trudno przy tym przyjąć, że w całości zostały one przeznaczone na konieczne utrzymanie trzyosobowej rodziny. Przy takim bowiem założeniu wydatki z tego tytułu wynosiłyby około 15.000 zł miesięcznie. Skarżąca zaś nie wskazała, że ponosi nadzwyczajne koszty, jak chociażby dokonuje spłat kredytów bankowych. Zauważyć przy tym należy, że wnioskodawczyni zobowiązana była wykazać w rubryce 7.2.1. również majątek swoich dzieci, w tym posiadane przez nich oszczędności, którym swobodnie dysponuje. Wskazuje na to wyraźnie konstrukcja formularza PPF. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek, przedłożone dokumenty nie potwierdzają jednak, że skarżąca nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie można przyjąć, że wnioskująca, będąca w posiadaniu wykazanego majątku ruchomego i nieruchomego oraz dysponująca środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, nie była w stanie uregulować należnego w sprawie wpisu sądowego. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni uniemożliwiła Sądowi dokonanie takiej oceny, przedkładając wymagane dokumenty w sposób wybiórczy, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w postanowieniu.