I SA/Gd 761/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.K. od postanowienia referendarza sądowego z 13 grudnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2016 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 6 września 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący S.K. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 1.291 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 400 m2 oraz halę produkcyjną, wskazując, że z obu nieruchomości prowadzona jest egzekucja, utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.350,- zł netto miesięcznie. Z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżący od dnia 1 stycznia 2004 r. wykonuje działalność gospodarczą pod nazwą "A" S.K. w R. i jest aktywnym przedsiębiorcą. Nadto, we wniosku z dnia 20 lipca 2016 r. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłymi synami. Zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 czerwca 2016 r.; c/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego dochodu netto wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego dochodu netto za okres od 1 czerwca 2016 r.; d/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 marca 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej; w przypadku gdy skarżący jest podatnikiem VAT – odpisów VAT-7 (VAT-7K) złożonych za ww. okres; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; e/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, w szczególności kosztów eksploatacji domu (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, telefon, internet, innych); f/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku skarżącego, zastosowanych środków egzekucyjnych oraz aktualnego stanu zobowiązań. W zarządzeniu poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie skutecznie doręczono skarżącemu w dniu 4 października 2016 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz uznał, że skarżący nieprzedstawiając żądanych dokumentów uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowiło przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wskazał, że nie otrzymał zarządzenia z dnia 13 września 2016 r. i w związku z tym nie mógł wykonać nałożonego na niego obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wskazać należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia). Uwzględniając powyższe, stwierdzić trzeba, iż w okolicznościach niniejszej sprawy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wskazania wymaga, że w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2016 r. referendarz sądowy przedstawiając stan faktyczny sprawy powtórzył treść zarządzenia z dnia 13 września 2016 r., szczegółowo wskazując o jakie dokumenty zobowiązano skarżącego w wezwaniu. Skarżący składając sprzeciw pomimo zapoznania się z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie załączył jakiejkolwiek dokumentacji. Strona wyjaśniła jedynie, że nie mogła wykonać obowiązku, albowiem nie otrzymała zarządzenia. W ocenie sądu nie można uwzględnić okoliczności wskazywanej przez stronę, albowiem z akt sprawy wynika że wezwanie zostało prawidłowo doręczone na wskazany przez skarżącego w skardze adres oraz że wezwanie doręczono w dniu 4 października 2016 r. pełnomocnikowi pocztowemu (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru - karta 35). Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że skarżący ustanawiając pełnomocnika dla doręczeń powinien zabezpieczyć swoje interesy w taki sposób aby mógł zapoznać się z korespondencją w terminie. Wszelkie zaniechania osób upoważnionych do odbioru korespondencji obciążają adresata. Końcowo zauważyć należy, że pomimo, iż w postanowieniu powtórzona została treść wezwania skarżący nie przedłożył jakiejkolwiek dokumentacji. Uwzględniając powyższe sąd uznał, że skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej, poprzez nieprzedstawienie wskazanych w wezwaniu dokumentów. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że w sprawie prawidłowo przyjęto, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.