I SA/Gd 762/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 marca 2009 r. (data stempla pocztowego) R. T. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, siostrą i jej małoletnim synem, źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez wnioskodawcę dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 1 500 zł miesięcznie oraz wypłacana każdemu z rodziców emerytura w łącznej kwocie 1 354 zł miesięcznie, majątek wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 96 m2, mieszkanie o powierzchni 16 m2, zabudowania gospodarskie (obora) o powierzchni 400 m2, nieruchomość rolna o obszarze 5,65 ha oraz samochód osobowy marki Volkswagen Golf rok produkcji 1980, ciągnik C-912 rok produkcji 1989 i sprzęt pomocniczy. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący uchylając się od złożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłby na dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego możliwości płatniczych, ową ocenę uniemożliwił. Natomiast przedłożone dokumenty nie potwierdziły trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Podkreślono, iż sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, do którego dołączył zaświadczenie o stanie rachunku bankowego prowadzonego dla Gospodarstwa Rolnego R. T. w C. oraz o udzielonych kredytach. Złożył także dodatkowe oświadczenie, z którego treści wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie rozlicza się z urzędem skarbowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie uznano, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku za budzące wątpliwości oraz niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez wnioskodawcę oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rodziców i siostrę za rok 2008, bądź też odpisów: zeznań podatkowych, rocznego obliczenia podatku przez płatnika lub informacji o dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego rodziców i siostrę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdą z wymienionych osób o ich nieposiadaniu, (3) zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego w ciągu ostatnich trzech miesięcy, (4) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez rodziców wnioskodawcy miesięcznych dochodów z tytułu emerytur, (5) oświadczenia w przedmiocie nieosiągania przez siostrę wnioskodawcy jakichkolwiek dochodów (w tym także alimentów na rzecz małoletniego dziecka); w sytuacji gdy jest ona osoba bezrobotną – dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej (np. decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); jeżeli zaś osiąga dochody – podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto, (6) oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę w przedmiocie płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tj. czy wnioskodawca ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2008; jeśli tak – zobowiązać do nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, (7) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wywóz nieczystości itp.), (8) oświadczenia skarżącego w przedmiocie aktualnej wartości posiadanych pojazdów mechanicznych i sprzętu rolniczego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał: roczne obliczenie podatku obojga rodziców przez KRUS za rok 2008 (PIT-40A), w których wykazano przychody z tytułu emerytury w wysokości 9 522,90 zł i 9 220,50 zł, zaświadczenie z urzędu gminy z dnia 30 marca 2009 r. o rocznych dochodach osiąganych przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,63 ha w wysokości 15 765,33 zł, zaświadczenie z banku spółdzielczego z dnia 27 marca 2009 r., z którego wynika, że wpływy na rachunku rodziców w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 28 lutego 2009 r. wynosiły 10 339,96 zł, decyzję z dnia 4 lutego 2009 r. w sprawie przyznania wnioskodawcy jednolitej płatności obszarowej na rok 2008 w wysokości 1 780,36 zł, zaświadczenie gminnego ośrodka pomocy społecznej z dnia 30 marca 2009 r. stwierdzające, że siostra wnioskodawcy nie otrzymuje świadczeń rodzinnych na dziecko, dodatkowe oświadczenie siostry o nieposiadaniu rachunku bankowego i nieosiąganiu dochodów, a także oświadczenie w przedmiocie wartości posiadanych pojazdów mechanicznych, tj. samochodu osobowego marki Volkswagen Golf I (200 zł), ciągnika marki Ursus 912 (12 000 zł) i kombajnu zbożowego (40 000 zł) oraz miesięcznej wysokości kosztów utrzymania, które wynoszą 1 127 zł, a do których zaliczył opłaty za energię elektryczną (1 088,31 zł za okres 4 miesięcy), gaz (45 zł), wodę (166 zł za 2 miesiące), telefon (108 zł), wywóz śmieci (34 zł za 3 miesiące), abonament RTV (34 za 2 miesiące), podatek rolny (178 zł za kwartał), składki odprowadzane do KRUS (538 zł kwartalnie za dwie osoby), spłatę odsetek od kredytu (450 zł kwartalnie) i alimenty (200 zł). Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie o stanie rachunku bankowego, z którego wynika, że obroty na koncie w okresie od 28 stycznia do 28 kwietnia 2009 r. po stronie Wn wyniosły 3 039,30 zł, po stronie Ma – 2 880,36 zł, zaś stan dostępnych środków na ostatni dzień ww. okresu – 3,58 zł. Z rachunku skarżącego nie jest prowadzona egzekucja. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu kredytu w rachunku bieżącym oraz z tytułu kredytu inwestycyjnego preferencyjnego ARMiR. Stan zadłużenia na dzień 28 kwietnia 2009 r. wynosił odpowiednio 49 996,42 zł i 38 796,42 zł. Oświadczył również, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie rozlicza się z urzędem skarbowym. Z powyższego wynika, że skarżący – pomimo, iż dołączył do sprzeciwu część dokumentów – nie wykonał nałożonego na niego obowiązku w sposób, który pozwoliłby na dokonanie rzetelnej i pełnej analizy jego możliwości płatniczych. Przedłożone dokumenty nadal nie potwierdzają trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Skarżący nie przedłożył dokumentów, które potwierdzałyby wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania. O ile zadeklarowane wydatki dotyczące bieżących opłat za energię elektryczną, gaz, wodę itp. nie budzą zastrzeżeń, stanowią bowiem koszty każdego gospodarstwa domowego, o tyle kwoty rat kredytu oraz alimentów winny zostać przez wnioskodawcę udokumentowane. Z zaświadczenia z banku wynika jedynie stan zadłużenia skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów, które – jak stwierdzono – skarżący spłaca terminowo. Nie przedstawił również wyciągów z posiadanych przez siebie i pozostałych członków rodziny rachunków bankowych wraz z historią dokonanych operacji. Przedłożone zaświadczenia z banków wymogu tego nie spełniają. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Natomiast na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę zaświadczeń z banku nie sposób uznać, że nie posiada on środków, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł (§ 3 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru. O ile bowiem z zaświadczenia banku o stanie rachunku skarżącego nie sposób wywieść jaka była rzeczywista wysokość wpływów na rachunku bankowym wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy, to podkreślić trzeba, że w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 28 lutego 2009 r. na rachunek bankowy rodziców skarżącego wpłynęły środki pieniężne o znacznej wartości 10 339,96 zł. Kwota ta przewyższa wysokość zadeklarowanych miesięcznych dochodów rodziców skarżącego osiąganych z tytułu emerytury, co pozwala przyjąć, że uzyskali oni dochody z innych źródeł. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej ich oceny. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.