I SA/Gd 772/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2008 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 sierpnia 2014 r., skarżąca A Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach spółka podała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, posiada środki trwałe o wartości 109.454,57 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 153.221,60 zł, na rachunku bankowy zgromadziła środki w kwocie 0,07 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2014 r., wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zobowiązano pełnomocnika skarżącej spółki do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisu zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy (2013); (2) odpisu sprawozdania finansowego za rok 2013 (bilansu, rachunku zysków i strat wraz z informacją dodatkową); (3) zestawienia sporządzonego na podstawie dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy; (4) zestawienia środków trwałych; (5) odpisów deklaracji VAT-7 z ostatnich trzech miesięcy; (6) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne ( w tym kont podlegających zajęciu), obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na nich transakcji (wpłat, wypłat, przelewów) i stanem sald, a także dokumentu z którego wynikałby stan "środków w kasie", jakimi dysponowała spółka w okresie ostatnich trzech miesięcy; (7) dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa, ZUS i innych podmiotów; (8) dowodów potwierdzających okoliczność prowadzonej względem majątku spółki egzekucji. Poinformowano przy tym stronę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Strona nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie referendarza, w związku z czym postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka nie wykazała swojej sytuacji majątkowej. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia ponawiając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i załączając dokumenty źródłowe: odpis zeznania za rok podatkowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. (CIT-8), w którym wykazała stratę w wysokości 47.700,19 zł, deklarując przychody w kwocie 17.561,29 zł oraz koszty ich uzyskania w kwocie 65.261,48 zł; odpis sprawozdania finansowego za rok 2013 (k. 94-107); trzy faktury sprzedaży usług najmu pojazdu na rzecz B Spółki z o.o. Sp.k. z dnia 31 lipca, 31 sierpnia i 31 września 2014 r. każda wystawiona na kwotę 1968 zł (k. 108-110) wraz z dowodami zapłaty częściowo gotówką, częściowo przelewem, częściowo w drodze potrącenia wzajemnych zobowiązań ( k. 113, k. 118, k. 119, k. 129, k. 130, k. 136-137); cztery faktury zakupu usług od B Spółki z o.o. Sp.k. na kwotę 61,50 zł każda (k. 111, 112, 117 i 128); dwie faktury z dnia 4 lipca 2014 r. i z 11 września 2014 r. za usługi naprawy pojazdu na kwotę 1388,10 zł i 1399,18 zł (k. 114 i 131); dowody gotówkowej wpłaty na konto: Urzędu Skarbowego kwoty 483 zł (k. 115), C SA kwoty 411,50 zł; faktury i dowód zapłaty za abonament [...] (1.653,62 zł – dowód z dnia 11 sierpnia 2014 r., 8 zł – dowód z dnia 6 września 2014 r., k. 120-125); notę obciążeniową z dnia 20 sierpnia 2014 r. na łączną kwotę 51 zł za opłaty skarbowe od pełnomocnictw wraz z potwierdzeniem zapłaty (k. 126-127); tabelę amortyzacyjną środków trwałych, w których ujęto: inwestycję w obcym środku trwałym o wartości początkowej 99.153,14 zł, podwyższenie wartości inwestycji w obcym środku trwałym o wartości początkowej 17.008,03 zł oraz dwa samochody osobowe BMW X5 3.0d o wartości początkowej 80.000 zł i Renault Laguna II Grandtour o wartości początkowej 40.000 zł (k. 132); odpis deklaracji VAT-7D za III kwartał 2014 r., w której zadeklarowano dostawę towarów (świadczenie usług) o wartości 4800 zł i nabycie towarów (usług pozostałych) o wartości 8305 zł (k. 133-134); wyciąg z jednego rachunku bankowego prowadzonego przez D S.A. w PLN za okres od 24 czerwca 2014 r. do 24 września 2014 r. (k. 136-137); zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, z którego wynika, że na dzień 21 marca 2014 r. zaległości podatkowe spółki z tytułu VAT wynoszą łącznie 1.742.032,18 zł (k. 138-139); zaświadczenie ZUS, w świetle którego spółka zobowiązana jest do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i na dzień 31 marca 2014 r. nie posiada zaległości z tego tytułu (k. 140); odpisy zawiadomień: z dnia 13 stycznia 2014 r., 31 grudnia 2013 r. i 10 kwietnia 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego prowadzonego przez D S.A. odpowiednio do kwot 396.530,55 zł, 84.758,77 zł i 9.497,22 zł wraz z tytułami wykonawczymi z dnia 17 i 31 grudnia 2013 r. oraz z 13 stycznia 2014 r. (k. 141-145, k.147-152), o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności u naczelnika urzędu skarbowego do kwoty 1.660.151,00 zł (k. 153-154 i 158-159); odpis pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 13 stycznia 2014 r. do D S.A. w przedmiocie przekształcenia zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych spółki w zajęcie egzekucyjne (k. 146); odpisy dwóch zawiadomień o zajęciu środka transportu (k. 155-156); odpis pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 23 lutego 2011 r. o przekazaniu wykazanej przez spółkę nadwyżki z tytułu VAT za listopad i grudzień 2010 r. i za styczeń 2011 r. w łącznej wysokości 346.995 zł na konto działu egzekucji urzędu skarbowego (k. 157); zawiadomienie z dnia 21 lutego 2011 r. o zajęciu zabezpieczającym rachunków bankowych prowadzonych przez E S.A. do kwoty 1.660.151 zł (k. 160-161). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W niniejszej sprawie uznano, że Spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, mimo że nadesłała obszerny materiał obejmujący szereg dokumentów źródłowych. Analiza przedłożonych przez spółkę dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane koszty podatkowe, stan posiadanego zadłużenia z tytułu zaległości podatkowych oraz dokonane względem jej majątku czynności egzekucyjne. Natomiast wciąż wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez spółkę przychodów i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Przede wszystkim Spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Przedłożyła wyciąg z jednego tylko rachunku bankowego prowadzonego przez D, podczas gdy sądowi z urzędu wiadomo, że w banku tym prowadzony jest dla skarżącej co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy w walucie euro. W sprawach toczących się przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SA/Gd 199/14 i I SA/Gd 205/14 skarżąca także składała wnioski o przyznanie prawa pomocy, do których załączyła historię tego rachunku. Ponadto do akt niniejszej sprawy skarżąca przedłożyła zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z pięciu rachunków bankowych prowadzonych przez E SA (k. 160-161). Historii tych rachunków jednak skarżąca mimo zobowiązania nie przedstawiła. Także analiza operacji dokonanych na rachunku bankowym spółki, z które wyciąg nadesłała, potwierdza wniosek, że spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont. Zauważyć bowiem należy, że na tym rachunku właściwie brak jest obrotów. Jedynym wpłatami wpływającymi na wskazany rachunek w okresie trzech miesięcy były wpłaty od B Sp. z o.o. sp.k. w kwotach odpowiadających opłatom za prowadzenie rachunku. I tak w dniach 2 lipca, 4 sierpnia i 2 września 2014 r. pobrane zostały z rachunku bankowego opłaty za jego administrowanie w kwocie 75 zł, a w dniach 3 lipca, 5 sierpnia i 3 września 2014 r. na rachunek wpłynęły wpłaty od B Sp. z o.o. sp.k. także w kwotach 75 zł pozwalających na wyrównanie salda. W lipcu i sierpniu tego roku były to jedyne wpłaty dokonane na to konto, we wrześniu natomiast na rachunku odnotowano wpływ kwoty 500 zł od B Sp. z o.o. sp.k. (wpłata z 2 września), która tego samego dnia została przez skarżącą wydatkowana: 465,04 zł przekazane zostało na konto urzędu skarbowego, zaś 35 zł pobrane zostało przez bank tytułem opłaty grupowej. Trudno przyjąć, że spółka, której aktywa obrotowe zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za 2013 rok wynoszą 5.271.347,56 zł, posiada tylko jeden rachunek bankowy, którego wpływy za okres trzech miesięcy wynoszą 725 zł i to od jednego tylko kontrahenta, tym bardziej, że jak wynika z deklaracji VAT-7 złożonej za III kwartał 2014 r., Spółka poniosła w tym okresie wydatki na nabycie towarów i usług w kwocie 9739 zł brutto. Skoro na rachunku bankowym, którego historię skarżąca przedstawiła, nie było środków pozwalających na ich poniesienie ani informacji o dokonywaniu przelewów czy też wypłat gotówkowych, uzasadniony jest wniosek, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich istotnych informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych. Zauważyć też należy, że jakkolwiek do większości faktur zakupu skarżąca przedstawiła potwierdzenia zapłaty gotówką (przy czym jak zauważono wyżej brak jest dowodu wypłaty tej gotówki z rachunku bankowego, który skarżąca ujawniła), to w odniesieniu do faktur dokumentujących naprawę pojazdu wystawionych na kwotę 1388,10 zł i 1399,18 zł, takich kasowych dowodów zapłaty brak, mimo że skarżąca wyraźnie została zobowiązana do ich przedstawienia. Dokonane zatem przez Spółkę w III kwartale 2014 r. transakcje z kontrahentami nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w historii operacji na rachunku bankowym spółki, z którego wyciąg nadesłała, co podważa wiarygodność przedstawionych przez nią informacji. Podkreślić należy, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej taką pomoc. Sąd administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale nie dysponuje również prawnymi możliwościami, aby wyręczać wnioskodawcę w wykazywaniu i dokumentowaniu jego stanu majątkowego, albowiem dokumenty, poświadczające jego sytuację, może dostarczyć wyłącznie ten, kto składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro operacje finansowe związane z transakcjami udokumentowanymi przedłożonymi rachunkami nie znajdują odzwierciedlenia w udostępnionym przez stronę wyciągu bankowym, to powstaje wątpliwość co do rzetelności przedstawionych przez nią informacji i dokumentów. Ponadto, zdaniem Sądu, udostępnione przez Spółkę informacje co do posiadanego przez nią majątku i uzyskiwanych przez nią przychodach, jakkolwiek niekompletne, wskazują, że w dacie wniesienia skargi, a także składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponowała ona środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego 2000 zł. Mimo stosunkowo niskiej wysokości zadeklarowanych przez skarżącą przychodów, posiada ona wszak znaczny majątek. Ze sprawozdania finansowego Spółki za 2013 rok wynika, że jej kapitał własny, po pokryciu straty za 2013 rok, wynosi 854.265,83 zł, w tym 50.000,00 zł kapitału zakładowego, pozostała część to kapitał zapasowy. Według sporządzonego za 2013 rok bilansu suma aktywów i pasywów zamyka się kwotą 5.534.519,14 zł, wartość aktywów trwałych wynosi 75.171,58 zł, a aktywów obrotowych 5.271.347,56 zł. W tej sytuacji fakt poniesienia przez skarżącą straty za 2013 rok w wysokości 123.307,58 zł nie świadczy jeszcze o niemożności poniesienia przez nią kosztów sądowych w tej sprawie. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i że pomimo uzyskiwania stosunkowo niskich przychodów posiada ona środki pozwalające na ponoszenie przewyższających je kosztów uzyskania przychodów – za 2013 rok skarżąca zadeklarowała przychody w wysokości 17.561,29 zł i koszty ich uzyskania w wysokości 65.261,48 zł. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13, z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1466/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na taką ocenę nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Fakt dysponowania przez spółkę środkami nie upoważnia do przyjęcia poglądu - nawet jeśli spółka wykazuje stratę - że nie jest ona w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ponieważ opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (podobnie wyrok ETPCz z 19 stycznia 2010 r. w sprawie F. Sp. z o.o. przeciwko Polsce, nr 1783/04, gdzie Trybunał Praw Człowieka rozważał kwestię uiszczania kosztów sądowych w sytuacji ponoszenia przez spółkę strat). Należy też wskazać, że konieczność regulowania innych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, nie może uzasadniać zwolnienia z opłacenia należności publicznoprawnej, jaką jest wpis od skargi (art. 212 § 1-2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.