I SA/Gd 776/18

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w sprawie rozłożenia na raty lub odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 16 sierpnia 2018 r., skarżący A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne, aktualnie nie uzyskuje żadnego dochodu i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłą córką, która również ma problemy zdrowotne i nie uzyskuje żadnych dochodów. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zadłużenie względem banków w łącznej wysokości 8.841,44 zł oraz w wysokości 7.000 zł z tytułu pożyczek zaciągniętych w celu sfinansowania kosztów bieżącego utrzymania i leczenia. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. W myśl art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powziętymi wątpliwościami co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy, referendarz sądowy, działając na podstawie ww. przepisu, zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia wnioskodawcy, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak – przedłożenia oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, jak również wskazania wszystkich źródeł przychodów małżonki i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z stosownymi dokumentami je potwierdzającymi, a ponadto dokumentów wymienionych w punktach b)–i) dotyczących jego małżonki, b) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę zeznań podatkowych za rok 2017, a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątków wnioskodawcy, jego małżonki lub córki, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, e) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę miesięcznych rat kredytowych lub harmonogramów spłat obrazujących aktualne saldo zadłużenia i wysokość rat kredytowych za okres ostatnich trzech miesięcy, f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych niż względem banków zobowiązań finansowych wnioskodawcy, jego małżonki lub córki, g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę kosztów utrzymania, h) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie, i) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę z pomocy społecznej wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających, j) odpisów umów pożyczek, z których wnioskodawca pokrywa wydatki na utrzymanie i leczenie, k) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że córka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca został też poinformowany, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie, a także gdy toczy się obecnie pomiędzy małżonkami postępowanie rozwodowe, a wnioskodawca ten fakt udokumentuje, jak również o tym że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 31 sierpnia 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Zakreślony termin minął bezskutecznie z dniem 7 września 2018 r. W dniu 8 września 2018 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca zwrócił się o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych o 45 dni, argumentując to złym stanem zdrowia. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, iż cały czas pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka uzyskuje dochody z umowy zlecenia kształtujące się na poziomie 1.200-1.500 zł miesięcznie, zaznaczając, iż w przyszłości mogą one ulec podwyższeniu. Nadto wskazał, iż jego rodzina nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej ani innego rodzaju pomocy, zaś on w 2017 r. poniósł stratę w wysokości 4.000 zł (przy przychodzie w wysokości 4.400 zł i kosztach w kwocie 8.000 zł). Do pisma wnioskodawca załączył kopie zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 20 czerwca 2018 r. oraz orzeczenia o potrzebie rehabilitacji leczniczej z dnia 12 marca 2018 r. Zarządzeniem z dnia 26 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przedłużenia wnioskowanego terminu z uwagi na treść przepisu art. 84 p.p.s.a., zgodnie z którym termin sądowy może być przedłużony z ważnej przyczyny z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem tego terminu. Wnioskodawca zaś zgłosił swój wniosek jeden dzień po upływie zakreślonego terminu. Podkreślenia wymaga, iż okoliczność pozostawania przez wnioskodawcę w związku małżeńskim (znana orzekającemu z urzędu z innych spraw toczących się przed tut. Sądem) nie została przez niego ujawniona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca zaś nie wyjaśnił, dlaczego pominął małżonkę, a w konsekwencji jej majątek i dochody, w złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zwłaszcza w sytuacji, w której ani wnioskodawca ani jego córka nie uzyskują dochodów, nie posiadają majątku i nie korzystają z żadnych form pomocy, a zatem muszą pozostawać na utrzymaniu innej osoby (bądź osób). Co więcej, składając wraz z wnioskiem o przedłużenie terminu dodatkowe oświadczenia, wnioskodawca nie udzielił wymaganych informacji na temat posiadanego przez jego małżonkę majątku, w szczególności jej zasobów finansowych. Nie można przyjąć, by na podanie tych informacji wnioskodawca potrzebował dodatkowych 45 dni, o które wnioskował. Nie jest też jasne, dlaczego wnioskodawca nie nadesłał w zakreślonym terminie dokumentów, które winny być w posiadaniu jego bądź jego małżonki, chociażby tych potwierdzających wysokość bieżących opłat za media i zajmowane mieszkanie. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe i na utrzymaniu których pozostaje. Skoro sytuacja finansowa tych osób nie mogła zostać ustalona na skutek uchylenia się przez skarżącego od przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie, to brak jest podstaw, aby przyjąć, iż skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał w sposób prawidłowy nałożonego na niego obowiązku, gdyż nie przedłożył większości z wymienionych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał w niniejszej sprawie, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Końcowo warto nadmienić, że również w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 1009/17 oraz I SA/Gd 1726/17 prawomocnymi postanowieniami z dnia 12 października 2017 r. oraz 3 kwietnia 2018 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy z uwagi na uchylenie się przez niego od obowiązku przedstawienia żądanej dokumentacji źródłowej, która ukazywałaby jego pełną sytuację majątkową, a następnie postanowieniami z dnia 18 czerwca 2018 r. oraz 14 sierpnia 2018 r. odmówiono zmiany ww. postanowień z tożsamych przyczyn. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.