I SA/Gd 786/14

Dnia 27 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 26 marca 2014 r. Nr XXXIX/353/2014 w przedmiocie zmiany wieloletniej prognozy finansowej gminy Bytów na lata 2014-2028 postanawia odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 września 2014 r., złożonym na formularzu PPF, W. K.(dalej jako "Skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku Skarżący dołączył odpisy: umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r., postanowienia sądu rejonowego z dnia 4 lipca 2014 r. w przedmiocie zwolnienia Skarżącego od opłaty od zażalenia, postanowień komornika sądowego z dnia 24 sierpnia 2012 r. i 18 czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej egzekucji, postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 644/13 w przedmiocie przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, zarządzeń prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych, postanowienia sądu rejonowego z dnia 20 czerwca 2013 r. w przedmiocie zwolnienia Skarżącego od ponoszenia opłaty od zażalenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje żadnego dochodu, prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada zadłużenie wobec banku, Gminy oraz Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie, które łącznie wynosi około 1 mln zł. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 1 października 2014 r. zobowiązano Skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 21 października 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 33). W zakreślonym terminie Skarżący stosowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonania weryfikacji danych dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu w dniu 23 grudnia 2014 r. W dniu 29 grudnia 2014 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy. W ocenie Skarżącego, Sądowi znana jest jego trudna sytuacja materialna oraz fakt, że Skarżący nie osiąga dochodów i nie posiada środków na utrzymanie. Zdaniem Skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go możliwości uczestnictwa w sprawach społecznych Gminy, w tym także w sprawie związanej z podjęciem zaskarżonej uchwały, która w ocenie Skarżącego jest szkodliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych Skarżącego, pismem z dnia 1 października 2014 r. zobowiązano Skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów. Podkreślenia wymaga, że do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ani na etapie składania sprzeciwu od tego postanowienia, Skarżący nie przedłożył żadnego ze wskazanych dokumentów. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawca uchylił się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W ocenie Sądu Skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów W ocenie Sądu Skarżący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). W ocenie Sądu, zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych, czy też przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym, w tym także w postepowaniu przed sądami powszechnymi, nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Każdy wniosek winien być rozpoznany oddzielnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa Skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, albowiem Skarżący nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących posiadanego majątku, posiadanych rachunków bankowych, prowadzonej działalności gospodarczej, a także źródeł finansowania bieżącej egzystencji. Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, co uniemożliwia potwierdzenie, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez niego oświadczenie. Postępowanie Skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo. Tym samym oświadczenie Skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać Skarżącego za osobę, która ze względu na brak środków finansowych nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 1 października 2014 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca uchylił się od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów. Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Dodatkowo Sąd wskazuje na postanowienie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny 21 sierpnia 2013 r. w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze względu na fakt, że Skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.