I SA/Gd 797/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Danuta Oleś, Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2009 r. pan P. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat o umorzenie odsetek z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i materialną. Decyzją z dnia 22 lutego 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczanych na dzień 27 listopada 2009 r. od składek na ubezpieczenie strony, jako osoby prowadzącej działalność, tj. odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 3.155 zł i odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1.330 zł oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej odsetek za zwłokę w kwocie 362 zł naliczanych na dzień 27 listopada 2009r. od składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionego pracownika. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 9 czerwca 2010 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 22 lutego 2010 r. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw by stwierdzić stan całkowitej nieściągalności, albowiem nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Roszczenia składkowe wierzyciela, Inspektoratu ZUS, były stopniowo zaspakajane w ramach wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia wnioskodawcy wynikał z faktycznej niemożności uzyskania dobrowolnej spłaty należności. Dokonując zajęcia wynagrodzenia organ egzekucyjny – Dyrektor ZUS Oddział [...]– dokonał wyboru środka egzekucyjnego, do którego stosowania jest uprawniony, i którego zadaniem było doprowadzenie do zaspokojenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, co stanowi o braku spełnienia przywołanej przesłanki pozwalającej na ewentualne umorzenie przedmiotowych odsetek za zwłokę. Według raportów ZUS RCA , podstawy wymiaru składek wnioskodawcy z tytułu w Akademii Wychowania Fizycznego w G. wynosiły za styczeń 2010 r. – 4.620,57 zł; za luty 2010 r. – 3.804,38 zł; za marzec 2010 r. – 7.700,80 zł; za kwiecień 2010 r. – 3.683,59 zł. Spłata przedmiotowego zadłużenia, tj. należności głównych wraz z odsetkami za zwłokę, które zgodnie z wolą ustawodawcy podlegają temu samemu reżimowi, co należności główne, stanowiąc o braku przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 w zakresie stanu całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu spłata może mieć formę dogodnej dla wnioskodawcy umowy układu ratalnego, co pozwoliłoby na rozplanowanie miesięcznych wydatków związanych z układem ratalnym. Zgodnie z postanowieniami § 6 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78. poz. 465), wpłaty składek na ubezpieczenia, dokonane przez płatnika po terminie określonym w ustawie, powinny obejmować również odsetki za zwłokę. Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę. Stosownie do treści art. 28 ust. 3 i 3a o ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych istnieje możliwość umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności a dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, co oznacza, że mogą mieć zastosowanie jedynie do składek z tytułu ubezpieczenia własnego wnioskodawcy. Powyższy przepis nie dotyczy zatem składek i odsetek za zwłokę za zatrudnionego przez wnioskodawcę pracownika w kwotach: 167,57 zł (należność główna, finansowana przez pracownika - nie podlegająca umorzeniu w świetle art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i 362 zł (odsetki za zwłokę z tego tytułu, liczone na dzień 27 listopada 2009 r. ). Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zadaniem Zakładu jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji, zdaniem organu, nie obliguje Zakładu do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie. W ocenie organu, dokonane ustalenia, w zakresie skomplikowanej sytuacji zdrowotnej córki wnioskodawcy, nie dają podstaw do uznania, że wskazane w powyższym rozporządzeniu przesłanki zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Zdaniem organu wnioskodawca nie udowodnił, że jego sytuacja materialno bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę dochodzonych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Pan P. K. wskazał, że w jego ocenie złożony wniosek o umorzenie odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne był uzasadniony. Wskazał, że wbrew twierdzeniom organów nie występował z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Nadto podkreślił, że nie otrzymał, do dnia złożenia skargi, potwierdzenia dostarczenia wysłanych do niego upomnień. Podniósł, że zastosowana przez organy procedura względem niego miała charakter odwrotny – najpierw wystawiono tytuły wykonawcze, następnie wydano decyzję (po skierowaniu przez niego sprawy do sądu) a na samym końcu rzekomo przesłano do niego odpisy upomnień. Takie zachowanie organu pozbawiło go możliwości obrony. Nadto organ nie ustosunkował się do informacji przedstawionej przez skarżącego przy piśmie z dnia 29 lipca 1999 r. o zawieszeniu działalności. Powyższa informacja, w ocenie skarżącego czyni postępowanie ZUS wobec niego całkowicie bezpodstawnym zgodnie z art. 36 a pkt 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Końcowo skarżący wskazał, że w jego ocenie spełnia wszelkie warunki do umorzenia przedmiotowych odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem. Postępowanie w sprawie jest prowadzone na wniosek pana P. K. o umorzenie odsetek. Skarżący dowodził, że odsetki przekraczają sporną kwotę główną, a prawną podstawą rozstrzygnięcia powinny być przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Skarżący podał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności bez uszczerbku utrzymania w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano, że rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy. Organ jest zobligowany do rozpatrzenia wszystkich określonych w przepisach kierunkowych dyrektyw do wyboru, z tym że nawet ustalenie pozytywne zaistnienia przesłanek prawnych nie musi skutkować podjęciem decyzji pozytywnej dla zobowiązanego. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585). Prawidłowo ustalono, ze nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy przesłanek ustalenia całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określa wydane na podstawie art. 28 ust. 3 b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organy prawidłowo wskazały, że wymóg równoczesnego bycia zobowiązanym i płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne ogranicza zakres podmiotowy uprawnionych do odstępstwa od ogólnych zasad płatności na podstawie art. 28 ust. 3 a i b. Z tej przyczyny zasadnie wskazano, że możliwość ubiegania się o umorzenie zaległości z tytułu odsetek za zwłokę nie dotyczy składek odprowadzanych z tytułu zatrudniania pracownika. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnotowano złożenie przez pana P. K. dokumentów dotyczących zdrowia dziecka, opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, zarobków oraz opłat związanych z wynajmowaniem lokalu. Zasadnie zarzucono w skardze, że organy nie dokonał oceny treści złożonych dokumentów. W zaskarżonej decyzji nie dokonano oceny odzwierciedlającej możliwości majątkowe rodziny oraz potrzeby życiowe. Rozważania ogólne dotyczące treści przepisów prawa zostały podsumowane kategorycznymi stwierdzeniami, iż skarżący nie udowodnił, aby jego sytuacja materialno – bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiła spłatę dochodzonych należności. Intencja rozłożenia zaległości na raty nie może zastąpić wymaganych prawem ustaleń w zakresie wyznaczonym dyrektywami wyboru przy wydawaniu decyzji uznaniowej. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu z obowiązku pełnej oceny zebranego materiału dowodowego. W ocenie Sądu wykracza poza granice kognicji w niniejszej sprawie zgłoszony w skardze zarzut dotyczący wyliczenia zaległości z tytułu odsetek wywodzony z faktu zawieszenia działalności gospodarczej oraz procedury doręczania upomnień. Z tych względów Sąd na mocy art. 145 § 1 ust. 1 lit c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w pkt I wyroku. Na mocy art. 152 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie II. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 209 powołanej ustawy.