I SA/Gd 802/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 2 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżąca J. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że osiąga ona dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 350 zł neto, pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jej małżonek uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.700 zł netto i nie posiada żadnego majątku. Małżonkowie mają na utrzymaniu troje dzieci, w tym dwoje małoletnich. Wnioskodawczyni nie jest właścicielką żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jak wskazała wnioskodawczyni, otrzymywane wynagrodzenie za pracę stanowi źródło utrzymania jej pięcioosobowej rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię, jej małżonka oraz dorosłego syna zeznań podatkowych za rok 2016, a w przypadku ich niezłożenia za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię, jej małżonka oraz dorosłego syna rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) zaświadczeń od pracodawców wnioskodawczyni i jej małżonka o wysokości ich średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją, czy jest z tych świadczeń prowadzona egzekucja, a jeżeli tak podania wysokości potrąceń dokonanych w okresie trzech ostatnich miesięcy, d) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawczynię lub jej małżonka świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, e) oświadczenia wnioskodawczyni, czy jej dorosły syn uczy się, czy też ma aktualnie status osoby bezrobotnej, f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawczyni, jej małżonka lub dorosłego syna, g) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawczyni, jej małżonka lub dorosłego syna prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątków, h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz i media), i) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Wnioskodawczyni została też poinformowana, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawczyni w dniu 7 lipca 2017 r. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył w dniu 14 lipca 2017 r. (data stempla pocztowego) kopię dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni oraz jej małżonka G. P., w którym wskazali, iż nie dysponują kopiami złożonych zeznań podatkowych za 2016 r., nie mają możliwości wygenerowania wyciągów bankowych, pobierają świadczenie 500 plus na jedno dziecko, małżonek wnioskodawczyni aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym, ich dorosły syn studiuje w trybie zaocznym, aktualnie przebywa za granicą i nie ma możliwości uzyskania od niego wymaganych dokumentów, wobec wnioskodawczyni toczą się liczne postępowania egzekucyjne, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i wnioskodawczyni nie ma udziału w finansach męża, nie posiadają dokumentacji dotyczącej kosztów utrzymania lokalu, w którym zamieszkują, gdyż media nie są przepisane na nich, średnie koszty utrzymania, w tym wynajem i media, stanowią kwotę około 3.000 zł. Z wymaganych dokumentów źródłowych wskazanych w wezwaniu skarżąca przedłożyła jedynie odpisy: podpisanego przez jej małżonka (jako prezesa zarządu spółki z o.o.) zaświadczenia od pracodawcy z dnia 14 lipca 2017 r. o wymiarze jej czasu pracy i wysokości wynagrodzenia oraz dokumentów dotyczących prowadzonych względem niej postępowań egzekucyjnych, tj. zawiadomienia o zajęciu przez naczelnika urzędu skarbowego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 29 czerwca 2017 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji komorniczej z dnia 20 czerwca 2017 r. wraz z wezwaniem dłużnika do złożenia wyjaśnień. Z dokumentów tych wynika, iż wnioskodawczyni jest zatrudniona w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu z wynagrodzeniem 500 zł brutto, w ramach egzekucji prowadzonej przez naczelnika urzędu skarbowego dochodzone są od niej należności, których wysokość wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi wynosi 64.784,26 zł (stan na dzień 29 czerwca 2017 r.), zaś w ramach egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego dochodzone są od niej należności, których wysokość wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi wynosi 60.881,58 zł (stan na 20 czerwca 2017 r.). W toku prowadzonej egzekucji naczelnik urzędu skarbowego zajął rachunek bankowy wnioskodawczyni, zaś komornik wezwał ją do złożenia wyjaśnień w przedmiocie jej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż wnioskodawczyni pomimo wezwania i poinformowania jej o skutkach jego niewykonania nie przedłożyła większości z wymienionych w nim dokumentów źródłowych istotnych dla oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. I tak uchyliła się (powołując się na ich nieposiadanie lub brak możliwości uzyskania) od przedstawienia złożonych zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, decyzji poświadczającej wysokość przyznanego świadczenia wychowawczego oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Co więcej, powołując się na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchyliła się od przedłożenia jakichkolwiek dowodów poświadczających wysokość dochodów i stan środków zgromadzonych na rachunkach bankowych jej małżonka, a także dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jej dorosłego syna, powołując się na jego nieobecność w kraju. Odnosząc się do powyższego, należy wskazać, iż w kontekście wspólnego zamieszkiwania małżonków (prowadzenia jednego gospodarstwa domowego), okoliczność istniejącego w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia również wymaga, iż wnioskodawczyni w swoim dodatkowym oświadczeniu zmodyfikowała przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje dotyczące wysokości dochodów uzyskiwanych przez jej małżonka (pełniącego, jak wynika z przedłożonego zaświadczenia z dnia 14 lipca 2017 r., funkcję prezesa zarządu spółki "A", w której jest zatrudniona), wskazując, że aktualnie przebywa on na bezpłatnym urlopie wychowawczym. W tym samym oświadczeniu małżonkowie zgodnie określili wysokość ponoszonych przez nich kosztów utrzymania (obejmujących opłaty za wynajem oraz media) na kwotę około 3.000 zł. Podana kwota kilkakrotnie przewyższa sumę dochodów osiąganych przez wnioskodawczynię z wynagrodzenia za pracę (500 zł brutto) oraz otrzymywanego świadczenia wychowawczego na dziecko (500 zł netto), wnioskodawczyni zaś w żaden sposób nie wyjaśniała, z jakich środków małżonkowie pokrywają koszty utrzymania w zakresie przekraczającym wysokość ich dochodów, skoro jak sama wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jej pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z otrzymywanego wynagrodzenia za pracę, a ani ona ani jej małżonek nie posiadają żadnego majątku. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż przedłożony przez skarżącą materiał dowodowy nie usunął niejasności odnoszących się do jej sytuacji finansowej. W konsekwencji nie można uznać, iż nie ma ona realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, pełnych kosztów postępowania, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Sam fakt posiadania przez wnioskodawczynię znacznego zadłużenia (w kwocie około 125.700 zł), dochodzonego w ramach toczących się z jej majątku egzekucji, nie przesądza o tym, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów sądowych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe, uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.