I SA/Gd 811/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka za zaległość podatkową z tytułu zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 19 lipca 2013 r., skarżący K. K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on gospodarstwo domowe z konkubiną, z którą mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Wnioskodawca pracuje okazjonalnie (na umowę zlecenie), jednakże aktualnie nie uzyskuje dochodu, jest zaś zobowiązany do płacenie alimentów na córkę z poprzedniego związku w wysokości 400 zł miesięcznie, jego konkubina uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.900 zł brutto, który jest jedynym źródłem utrzymania rodziny. Wnioskodawca ani jego konkubina nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wnioskodawca nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, majątek jego konkubiny stanowi mieszkanie o powierzchni 46 m2. Jak wskazał wnioskodawca, nie zatrudnia on i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 24 lipca 2013 r. (doręczonym w dniu 12 sierpnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego konkubinę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego konkubinę rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie przez każdą z ww. osób, c) dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość wynagrodzenia konkubiny (netto i brutto) oraz średnie dochody uzyskane przez nią z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy (netto i brutto), d) dokumentu, z którego wynikałaby wysokość dochodów wnioskodawcy osiągniętych w okresie ostatnich trzech miesięcy z tytułu umów zleceń, e) dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazywania przez wnioskodawcę na rzecz córki alimentów i ich miesięcznej wysokości, f) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłaty czynszowe, za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), g) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego konkubinę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), h) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, i) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej z majątku wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył jedynie dowody uiszczenia należności alimentacyjnych za miesiące od maja 2013 r. do lipca 2013 r. oraz dodatkowe oświadczenie z dnia 19 sierpnia 2013 r., w którym wskazał, że: 1) nie jest w stanie dostarczyć wymienionych w wezwaniu dokumentów dotyczących jego partnerki, gdyż jest ona nieobecna, a on nie jest w stanie o nie wystąpić, 2) posiada tylko konto osobiste, na które przez ostatni rok nie wpłynęły żadne środki, jest zaś zobowiązany do regulowania debetu, 3) przez ostatnie trzy miesiące nie otrzymał żadnego wynagrodzenia z tytułu umów o pracę i zlecenia, 4) został obciążony kosztami komorniczymi, które obecnie wynoszą około 4.000 zł, 5) jest posiadaczem trzech pojazdów mechanicznych o łącznej wartości około 8.000 zł, wymagających gruntownego remontu, 6) jego partnerka posiada jedynie konto osobiste, na które wpływa jej wynagrodzenie, które nie starcza nie tylko na gromadzenie oszczędności, ale i pokrycie comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, 7) nie korzystają z pomocy społecznej, otrzymują zaś pomoc od najbliższej rodziny i kościoła. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że jest on niepełny. Wnioskodawca wykonał bowiem nałożony na niego zarządzeniem referendarza sądowego obowiązek udokumentowania swej rzeczywistej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy. I tak wnioskodawca uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dowodów obrazujących sytuację majątkową swojej konkubiny, tłumacząc, że jest ona nieobecna. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że wnioskodawca nie wnioskował o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów i nie wskazał, kiedy takowe mógłby nadesłać. Nadto wnioskodawca uchylił się od przedłożenia dokumentów, które dotyczą bezpośrednio jego sytuacji finansowej i są istotne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłał bowiem wyciągów i wykazów z prowadzonego dla niego rachunku bankowego, wskazując jedynie, że w okresie ostatniego roku nie wpłynęły na niego żadne środki i że jest na nim debet. Podkreślić należy, że w doręczonym wnioskodawcy wezwaniu wyraźnie wskazano, które okoliczności wymagają potwierdzenia dokumentami źródłowymi, a dla których zobrazowania wystarczające jest jedynie złożenie dodatkowego oświadczenia. Z tych względów nie można uznać, iż wnioskodawca wykonał nałożony na niego obowiązek w sposób prawidłowy. Nadesłanie żądanych dokumentów, tj. wyciągów obrazujących historię posiadanego rachunku, potwierdziłoby nie tylko aktualną wysokość zgromadzonych na nim środków pieniężnych czy też zaciągniętego debetu, ale również zobrazowałoby rodzaj i wysokość ponoszonych za pośrednictwem tego rachunku wydatków i wysokość oraz źródła księgowanych na nim wpływów. Wskazać też należy, iż – pomimo wyraźnego wezwania – wnioskodawca nie przedłożył również dowodów potwierdzających wysokość dochodów osiągniętych przez niego w ubiegłym roku, tj. odpisów złożonych zeznań podatkowych. Podobnie jak nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłat za media) czy potwierdzających stan aktualnego zadłużenia. Nie wyjaśnił, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie sprecyzował, jakie konkretnie pojazdy mechaniczne posiada (poprzez podanie ich marki, modelu i roku produkcji), i nie wskazał, jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości (jeżeli jest to pomoc finansowa) otrzymuje od rodziny i kościoła. W konsekwencji przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację tak istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczności faktycznych jak: stan posiadanych przez wnioskodawcę i jego konkubinę zasobów finansowych, wysokość osiąganych przez nich dochodów i ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, jak już wyżej wskazano, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.