I SA/Gd 819/16

Dnia 8 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 6 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 23 sierpnia 2016 r., skarżący K.K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci (7 miesięcy i 5 lat), są właścicielami domu o powierzchni 200 m2 i wartości około 500.000 zł oraz posiadają dwa samochody osobowe marki Škoda Fabia Combi z 2008 r. oraz Fiat Sedici z 2009 r., natomiast nieruchomość leśna o powierzchni około 400 m2 i wartości 7.000 zł stanowi majątek odrębny skarżącego, na dzień złożenia oświadczenia małżonkowie nie posiadali oszczędności (dotychczas zgromadzone środki w kwocie ponad 30.000 zł przeznaczyli bowiem na remont garażu oraz budowę ogrodzenia), źródłem dochodu czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego, które wynosi około 8.500 zł netto miesięcznie oraz wypłacany żonie zasiłek macierzyński w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie, małżonkowie przeznaczają kwotę około 3.963 zł na spłatę kredytu hipotecznego (około 1.350 zł), pożyczki mieszkaniowej (około 950 zł), opłaty za gaz i ogrzewanie, wodę, wywóz śmieci, internet oraz przedszkole (łącznie 1.662,25 zł). Postanowieniem z dnia 6 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że skarżący ma realne możliwości jego poniesienia w całości, a za takim stanowiskiem przemawia wysokość miesięcznych dochodów małżonków, jaka pozostaje do ich dyspozycji, a która po uwzględnieniu kwoty rat kredytowo-pożyczkowych oraz stałych wydatków wynosi około 7.538 zł. Wprawdzie, jak zauważył referendarz, z kwoty tej małżonkowie ponoszą pozostałe koszty bieżącego utrzymania rodziny, to jednak nie sposób przyjąć, że koszty te wynoszą ponad 7.500 zł miesięcznie. Tym bardziej, że małżonkowie, którzy nie posiadają dochodów innych aniżeli z wynagrodzenia za pracę byli w stanie zgromadzić oszczędności w wysokości ponad 30.000 zł. Zdaniem referendarza nie sposób przyjąć, że uiszczenie przez skarżącego kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi, która stanowi 1/23 miesięcznych dochodów małżonków, spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie strona wniosła sprzeciw wskazując, że skarżący nie ma możliwości uiszczenia należnego wpisu, albowiem wraz z małżonką wyzbył się zgromadzonych oszczędności, finansując wcześniej prace budowlane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w prawidłowy sposób dokonał oceny sytuacji majątkową skarżącego i możliwości uiszczenia należnego w sprawie wpisu. Wnioskowanie referendarza jest przy tym logiczne, nie nosi cech dowolności i zostało oparte na przedstawionych przez stronę okolicznościach. Jak słusznie zauważył to referendarz, z uwagi na sytuację majątkową wnioskodawcy uiszczenie wpisu w kwocie 500 zł nie będzie prowadzić do uszczuplenia majtku wnioskodawcy w stopniu, który stanowiłby zagrożenie egzystencji jego i jego najbliżej rodziny. Sąd aprobuje stwierdzenie, że z porównania kwoty należnego wpisu, z przychodami osiąganymi przez wnioskodawcę i jego małżonkę wynika, że skarżący ma realną możliwość uiszczenia wpisu w pełnej wysokości. Przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego nie może również ujść uwadze okoliczność, że uiszczenie wpisu od skargi wiąże się z dokonaniem jednorazowej wpłaty. Nie jest to zatem świadczenie, które pomniejszać będzie przychód wnioskodawcy w każdym kolejnym miesiącu, a zważywszy na wysokość przychodów skarżącego i jego małżonki, nawet uiszczenie kwoty 500 zł nie przyczyni się do pogorszenia sytuacji finansowej wnioskodawcy. Wpłata wpisu nie będzie tym samym prowadzić do uszczuplenia majątku skarżącego do stanu, w którym wnioskodawcy i jego najbliższej rodzinie groziłby uszczerbek stwarzający ryzyko zagrożenia podstaw egzystencji. Dodać wypada przy tym, że jakkolwiek wnioskodawca i jego małżonka wydatkowali posiadane oszczędności, to jednak nadal dysonują stałymi miesięcznymi dochodami w wysokości wielokrotnie przekraczającej należny w sprawie wpis. W ich dyspozycji znajdują się zatem środki, które gwarantują realną możliwość zapłaty należnej opłaty, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego.