I SA/Gd 824/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej , po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez H. i G.Ch. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 kwietnia 2012 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] z dnia 19 sierpnia 2006 r. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - po wcześniejszym wysłaniu upomnienia, wystawił w dniu 19 sierpnia 2006 r. tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] i na ich podstawie wszczął wobec majątku zobowiązanego H. Ch. postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2003 r.; ubezpieczenia zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r., oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. Zawiadomieniami z dnia 19 sierpnia 2006 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Odpisy ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczone zostały zobowiązanemu w dniu 28 sierpnia 2006 r. Pismem z dnia 31 sierpnia 2011 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekazał ww. tytuły wykonawcze Naczelnikowi Urzędu Skarbowego celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 11 stycznia 2012 r. (doręczonym w dniu 13 stycznia 2012 r.) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności [...]. Zobowiązany pismem z dnia 27 stycznia 2012 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego obejmującego tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS: od poz. 3 do poz. 51 pisma z dnia 11 stycznia 2012 r., na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, wraz ze zm.), w związku z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 wraz ze zm.). W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podniósł brak zatrudnienia jego osoby w [...] oraz przedawnienie dochodzonych należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 22 lutego 2012 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustosunkowanie się do wniosku zobowiązanego w zakresie zarzutu przedawnienia zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi. Pismem z dnia 9 lutego 2012 r., a także pismem z dnia 29 lutego 2012 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził brak przedawnienia egzekwowanych należności. Dodatkowo pismem z dnia 27 lutego 2012 r. wierzyciel (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) poinformował, że w dniu 14 lipca 2006 r. została wydana decyzja [...] określająca wysokość zadłużenia płatnika, która została skutecznie doręczona stronie w dniu 21 lipca 2006 r. Należność wynikająca z tej decyzji zabezpieczona została wpisem hipoteki w księdze wieczystej [...]. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uwzględnienia wniosku zobowiązanego H. Ch. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. zobowiązania wymienione w tytułach wykonawczych nie wygasły na skutek przedawnienia, co stwierdził Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. powołując się na przepisy art. 24 ust. 4 i 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 2005, poz. 1585 z późn. zm.). H.Ch. i G.Ch. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazali, że wystąpili do ZUS z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 14 lipca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej , po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że obowiązkiem organu egzekucyjnego wszczynającego i prowadzącego egzekucję administracyjną zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., jest badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej (rozumianej jako ustalenie m.in., czy egzekucja administracyjna oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie) z wyłączeniem jednak badania zasadności i wymagalności określonego w tytule obowiązku. Niedopuszczalność egzekucji organ egzekucyjny uwzględnia z urzędu, niezależnie od wniosku zobowiązanego, a jej stwierdzenie skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka niedopuszczalności egzekucji, bowiem tytuły wykonawcze, na podstawie których wszczęta została egzekucja, nie spełniały wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a konkretnie wymogu wynikającego z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. stanowiącego, że tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. W przedmiotowych tytułach wykonawczych jako podstawę prawną egzekwowanych należności wskazano deklarację/zgłoszenie, podczas gdy w dacie ich wystawienia (19 sierpnia 2006 r.) w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lipca 2006 r. w przedmiocie odpowiedzialności H. Ch. całym swoim majątkiem wspólnym i majątkiem odrębnym z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. w kwocie 63.555,14 zł (należność główna w kwocie 29.563,14 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 33.992,00 zł, liczonymi na dzień 13.07.2006 r.); ubezpieczenia zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2003 r. w kwocie łącznie 9.057,33 zł (należność główna w kwocie 4.411,33 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 4.646,00 zł, liczonymi na dzień 13.07.2006 r.); Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r. w kwocie łącznie 4.257,59 zł (należność główna w kwocie 1.979,59 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 2.278,00 zł, liczonymi na dzień 13.07.2006 r.) oraz o odpowiedzialności z tego tytułu żony zobowiązanego G.Ch. z majątku wspólnego. Tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] z dnia 19 sierpnia 2006 r. zostały zatem wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie deklaracji rozliczeniowych mimo istnienia w obrocie prawnym decyzji określającej wysokość zobowiązania płatnika z tego samego tytułu i za ten sam okres. Tym samym zostały one wystawione ze wskazaniem złej podstawy prawnej, co z kolei wypełnia dyspozycję art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zakresie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Na powyższe postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił naruszenie art. 27 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w tym przepisie. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że w przedmiotowych tytułach wykonawczych prawidłowo wskazano jako podstawę prawną dochodzonych należności deklaracje/zgłoszenie, bowiem decyzja z dnia 14 lipca 2006 r. nie była jeszcze w dacie ich wystawienia prawomocna. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Stan faktyczny nie jest sporny. Kwestią sporną jest natomiast odmienna ocena prawna zaistniałego stanu faktycznego. Odnosi się ona do wykładni odpowiednich dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., a konkretnie do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] prawidłowo wskazują jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku deklaracje/zgłoszenie w sytuacji, gdy w dacie ich wystawienia funkcjonowała nieprawomocna decyzja o odpowiedzialności zobowiązanego za należności z tytułu składek z tego samego tytułu i za ten sam okres. W sporze tym rację należy przyznać Dyrektorowi Izby Skarbowej. Zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., mającym zastosowanie w związku z art. 18 u.p.e.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W dacie doręczenia stronie decyzji - wchodzi ona do obrotu prawnego jako akt administracyjny załatwiający konkretną sprawę indywidualnego podmiotu. Z zasady związania organu administracji publicznej własną decyzją wynika nie tylko to, że decyzja taka może być zmieniona lub uchylona przez organ, który ją wydał, tylko wówczas, gdy przewidują to przepisy kodeksu, lecz także to, że organ ten nie może w żaden inny sposób uchylić się od tego związania. Decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lipca 2006 r. została doręczona zobowiązanemu w dniu 24 lipca 2006 r. i od tej daty organ ten był nią związany. Wystawiając zatem w dniu 19 sierpnia 2006 r. tytuły wykonawcze celem egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r., ubezpieczenia zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do stycznia 2003 r. oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2003 r., wierzyciel nie mógł wskazać jako podstawy prawnej dochodzonego obowiązku deklaracji rozliczeniowych złożonych przez zobowiązanego, a dotyczących tych samych – co decyzja – zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, bowiem deklaracje te zostały wyeliminowane z obrotu prawnego z dniem wejścia do tego obrotu ww. decyzji, tj. z dniem doręczenia jej stronie. Podkreślić raz jeszcze należy, że skutek ten następuje w myśl jednoznacznego w swej treści art. 110 k.p.a. z dniem doręczenia decyzji stronie, a nie z dniem uzyskania przez nią przymiotu prawomocności. Kwestia uzyskania przez decyzję przymiotu prawomocności ma znaczenie o tyle, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w treści tytułu wykonawczego wierzyciel musi wskazać, że egzekwowany obowiązek stał się już wymagalny, a to z kolei zazwyczaj (choć nie zawsze), wiąże się właśnie z prawomocnością decyzji. Nawet jednak jeśli przedmiotowa decyzja nie mogła stać się podstawą wystawienia w dniu 19 sierpnia 2006 r. tytułów wykonawczych, to taką podstawą z pewnością nie mogły stać się także deklaracje rozliczeniowe, jak już bowiem wyżej wskazano, zostały one skutecznie wyeliminowane z obrotu prawnego z dniem 24 lipca 2006 r., tj. z dniem doręczenia decyzji stronie. Mając powyższe na uwadze nie budzi zastrzeżeń wysnuty przez Dyrektora Izby Skarbowej wniosek, że tytuły wykonawcze, na podstawie których wszczęto i prowadzono egzekucję, nie spełniały wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organu egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji. Z § 2 tego przepisu wynika, że jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów z art. 27 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, a tytuł wykonawczy zwraca wierzycielowi. Artykuł 29 u.p.e.a. ustanawia zatem obowiązek wstępnej kontroli tytułu wykonawczego, której negatywny wynik przesądza o zwrocie tytułu wykonawczego wierzycielowi, a zatem skutkuje tym, że egzekucja administracyjna nie zostaje wszczęta. Unormowanie to nie wyłącza jednak obowiązku badania dopuszczalności egzekucji już po jej wszczęciu. W myśl art. 59 § 4 u.p.e.a. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydaje się bowiem tak na żądanie wierzyciela i zobowiązanego jak i z urzędu. Stosownie zaś do unormowania art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. umorzenie postępowania może mieć miejsce ze względu na niedopuszczalność egzekucji, która może polegać na powołaniu w tytule wykonawczym wadliwej podstawy prawnej egzekucji. Istotą umorzenia jest bowiem przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Konieczność podjęcia takich kroków ma zaś miejsce w przypadku wadliwości tytułu wykonawczego, polegającej na powołaniu jako podstawy prawnej egzekucji deklaracji rozliczeniowych, w sytuacji, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja administracyjna, która te deklaracje wyeliminowała z obrotu prawnego. Dlatego, aby wykluczyć możliwość prowadzenia egzekucji mimo uchybień, które stanowią o jej niedopuszczalności, umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić zarówno wówczas, gdy na skutek zgłoszonych zarzutów wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, jak też wówczas, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania, przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.