I SA/Gd 825/09

Dnia 11 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 września 2009 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 13 listopada 2009 r., Z.S. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskuje ona świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. netto. Bieżące koszty utrzymania zapewnione są wnioskodawczyni w ramach zawartej umowy dożywocia. Ze względu na szczególną dietę i stan zdrowia wnioskodawczyni wskazała, że ponosi dodatkowe koszty na wyżywienie ok. [...] zł, wizyty u lekarza [...] zł, zakup leków ok. [...] zł, zabiegi rehabilitacyjne ok. [...] zł, codzienna prasa i periodyki ok. [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 4 stycznia 2010 r. Z.S. doprecyzowała złożony wniosek wskazując, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Ponadto podała, że łączny dochód uzyskany przez nią w 2009 r. wyniósł [...] zł, emerytura za grudzień 2009 r. wyniosła [...] zł z czego [...] zł zostało zajęte przez Urząd Skarbowy. Dalej zaznaczyła, ze nie posiada rachunków bankowych, kont i lokat dewizowych, pojazdu mechanicznego oraz, że nie dysponuje rachunkami potwierdzającymi wydatki na leczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) – dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną, która ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę powinna partycypować w kosztach postępowania (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis stosunkowy w wysokości 204 zł. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawczynię dochody Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu mieści się w jej możliwościach finansowych, a sytuacja materialna nie jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z porównania kwoty należnego wpisu z wysokością uzyskiwanego przez skarżącą dochodu wynika, że suma 204 zł jest możliwą do uiszczenia przez wnioskodawczynię i dysponuje ona na ten cel stosownymi środkami pieniężnymi. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie skarżącej. Przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie można również pominąć faktu, że bieżące koszty utrzymania Z.S., jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia, są finansowane przez nabywcę nieruchomości. Powyższe znajduje również potwierdzenie w treści umowy dożywocia, z której wynika, że nabywca zobowiązał się do dostarczania wnioskodawczyni wyżywienia, ubrania, światła i opału. Z.S. z otrzymywanego świadczenia emerytalnego pokrywa natomiast dodatkowe koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem. Dysponuje ona więc niewątpliwie takimi środkami, których jednorazowe uszczuplenie poprzez uiszczenie należnego w sprawie wpisu nie spowoduje uszczerbku w środkach przeznaczonych na bieżące utrzymanie skarżącej, niezbędnych do codziennego funkcjonowania. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczania wpisu i ustanowienie pełnomocnika w sprawie. W świetle dokonanych ustaleń nie sposób bowiem uznać, że wnioskodawczyni funkcjonuje w stanie ubóstwa, będąc pozbawioną jakichkolwiek środków do życia, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych i ustanowienie w sprawie pełnomocnika musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych wynika, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższego zapatrywania Sądu nie zmienia okoliczność, że począwszy od grudnia 2009 r. ze świadczenia emerytalnego potrącana jest kwota [...] zł. Pomimo potrącania tej sumy na poczet należnego podatku, wnioskodawczyni nadal dysponuje bowiem dochodami umożliwiającymi poniesienie kosztów postępowania. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.