I SA/Gd 827/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher /spr./ Sędzia NSA Marek Gorski Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 czerwca 2003r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 9 października 2002r. nr [...] 3 I SA/Gd 827/03 U z a s a d n i e n i e W uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2002r. (sygn. akt I SA/Gd 449/01) Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zajęto stanowisko, iż wniosek M. B. z dnia 3 lipca 1997r. o umorzenie należności celnych powinien być rozpatrzony przez organ celny na podstawie art.87 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994r. Nr 71, poz.312 ze zm.). W wykonaniu tego wyroku Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 9 października 2002r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności celnych wynikających z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 17 czerwca 1997r. Po przytoczeniu treści art.87 ust.1 Prawa celnego organ rozpoznający wniosek zauważył, iż umorzenie należności celnych jako instytucja o charakterze wyjątkowym nie może być stosowana w sposób powszechny, gdyż ogólnie obowiązującą zasadą jest płacenie cła. Tą szczególną formę pomocy w spłacie należności budżetowych stosuje się zwłaszcza w sytuacji znacznego obniżenia zdolności płatniczej wnioskodawcy lub na skutek zdarzeń losowych dotykających zobowiązanego nie leżących po jego stronie. Następnie Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami wykładni prawnej art.87 Prawa celnego umorzenie należności celnych jest fakultatywne, co oznacza, iż zaistnienie którejkolwiek z wymienionych w tym przepisie przesłanek nie powoduje, że należności celne muszą być umorzone. Rozstrzygając o przedmiotowym wniosku organ podał, że trudności, na które powołał się M. B. nie stanowiły wystarczającej przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi. Podkreślono również, iż skutecznie prowadzona jest egzekucja z wynagrodzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. B. wskazał na takie okoliczności, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się tylko z połowy wypłacanego wynagrodzenia, bowiem druga część objęta jest zajęciem egzekucyjnym, zaś po opłaceniu hotelu asystenckiego na życie pozostaje 200 zł. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 13 czerwca 2003r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9 października 2002r. W uzasadnieniu tej decyzji obszernie opisano stan faktyczny odnoszący się do decyzji wymierzającej cło i wykazano naruszenie prawa przez wnioskodawcę, by w końcu stwierdzić, że umorzenie należności celnych może być udzielone m.in. w przypadku znacznego obniżenia zdolności płatniczej dłużnika, a wobec wnioskodawcy cały czas prowadzona była skutecznie egzekucja z wynagrodzenia. Za podjętą decyzją przemawiało również to, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. B. nie wnosił nowych faktów uzasadniających udzielenie ulgi. W skardze z dnia 7 lipca 2003r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.B. zarzucił zaskarżonym decyzjom rażące naruszenie art.87 pkt 2 Prawa celnego z tego powodu, iż wydane decyzje nie zawierały jakichkolwiek rozważań zarówno w zakresie stanu faktycznego, jak i prawnego, a ograniczyły się do przepisania treści art.87 oraz podania ogólników i frazesów. W odpowiedzi na skargę z dnia 17 września 2003r. wnoszono o jej oddalenie. Zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270) - dalej jako "ustawa p.p.s.a.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga w całej rozciągłości zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie nie można nie zamieścić takiego spostrzeżenia, szczególnie w kontekście długotrwałego prowadzenia postępowania i wątpliwości związanych z decyzją wymiarową (zawartych na k. 121, 122, 123 akt sprawy), iż uzasadnienie skargi powinno stanowić przykład dla organów celnych jak powinno przedstawiać się uzasadnienie decyzji w zakresie umorzenia należności celnych, a ponadto stanowić bezwzględną podstawę do zastosowania (ówcześnie obowiązującego) przepisu art.38 ust.2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wypunktowane przez skarżącego w uzasadnieniu skargi uchybienia zaskarżonych decyzji oraz przedstawiona argumentacja za umorzeniem należności celnych zasługują na akceptację, a tym samym potwierdzają stanowisko Sądu, iż zaskarżone decyzje naruszały prawo proceduralne i materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Według przepisu art.121 § 1 Ordynacji podatkowej (mającego odpowiednie zastosowanie do spraw celnych) postępowanie celne powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów celnych, zaś organy te podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art.122 Ordynacji podatkowej). Natomiast w myśl art.187 § 1 Ordynacji organ celny obowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś na podstawie tego materiału ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art.191 Ordynacji). Przedstawione zasady ogólne pozwalają stwierdzić, iż tym wymogom nie sprostały zaskarżone decyzje. Przede wszystkim decyzje te nie podały jaka kwota należności celnych jest przedmiotem postępowania o ich umorzenie. Zastosowanie tej instytucji nie może opierać się na hipotetycznej kwocie należności, lecz musi się odnosić do konkretnej kwoty. Innymi słowy, przedmiotowe postępowanie nie może toczyć się co do zasady, tylko co do kwoty, która obciąża daną osobę do zapłaty. Zaskarżone decyzje nie zawierają przytoczenia stanu faktycznego obejmującego stan rodzinny, materialny i majątkowy skarżącego. Kontrolą sądu administracyjnego objęta jest, ogólnie mówiąc, decyzja co oznacza, że sąd ten nie bada akt sprawy. Można się zgodzić, iż decyzja o umorzeniu należności celnych ma charakter fakultatywny, lecz nie może to oznaczać, iż organ nie zamieszcza w decyzji jakiegokolwiek stanu faktycznego, gdyż wówczas kontrola sądowa byłaby iluzoryczna. Zgodnie z art.87 ust.1 pkt 2 Prawa celnego należności celne mogą być umorzone w całości lub w części, jeżeli w wyniku egzekucji z majątku dłużnika lub jego wynagrodzenia za pracę albo z innych dochodów dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania. Przepis ten wyklucza absolutnie możliwość dowolnego jego stosowania, a za takie uznać należy to, że organ celny w ogólne nie poczynił rozważań na tle tego przepisu, bo za takie nie można uznać stwierdzenia, iż egzekucja prowadzona jest skutecznie. Przecież istota tego przepisu polega na tym, iż w wyniku prowadzenia egzekucji dłużnik (i jego rodzina) pozbawiony został niezbędnych środków utrzymania. Na k. [...] akt sprawy skserowany został "pasek" wynagrodzenia skarżącego, z którego wynikało (za październik 2002r.), że po potrąceniu świadczeń obowiązkowych (ZUS, podatek) i zajęcia egzekucyjnego na konto osobiste skarżącego w banku pracodawca przekazał niecałe 900 zł. Jeżeli prawdą jest, iż z tej (i za inne miesiące) kwoty skarżący opłacił hotel asystencki, to na utrzymanie pięcioosobowej rodziny pozostała kwota ca 200 zł. Czy w tych warunkach, nawet przy nieustalonym w pełni stanie faktycznym, można po pierwsze twierdzić, iż skarżący nie podniósł nowych faktów (uzasadnienie decyzji z dnia 13 czerwca 2003r.), a po drugie, iż skarżący wraz z rodziną nie został pozbawiony niezbędnych środków utrzymania? Odpowiedź na tak postawione pytanie może być tylko pozytywna. Jednakże sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania zamiast organu celnego, to dlatego odpowiedź powyższa znaleźć się w decyzji wydanej w ponownym – niezwłocznie przeprowadzonym – postępowaniu, które ponadto nie zostanie obciążone wykazanymi wyżej uchybieniami. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art.135 ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Decyzja odmawiająca umorzenia należności celnych nie nadaje się do wykonania, dlatego zbędnym było orzekanie w trybie art.152 ustawy p.p.s.a. o możliwości jej wykonania.