I SA/Gd 827/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ż.-T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. Ż.-T. wnioskiem z dnia 29 maja 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z brzmieniem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz studiującym synem, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wypłacane przez KRUS żonie wnioskodawcy świadczenie z tytułu choroby w kwocie 290 zł miesięcznie (skarżący od października 2008 r. nie otrzymuje renty, syn również nie uzyskuje dochodów), małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 100 m2, gospodarstwa rolnego o obszarze 42.65 ha oraz trzech samochodów osobowych (w tym dwóch szesnastoletnich), których użytkownikami są dzieci wnioskodawcy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że otrzymuje dopłaty, jednakże środki te przeznacza na spłatę zaległości posiadanych wobec ZUS, urzędu skarbowego, gminy i kontrahentów oraz na produkcję rolniczą. Przy czym podkreślił, że z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego małżonkowie nie osiągają dochodów. Z uwagi na zły stan zdrowia małżonkowie wykonywanie wszelkich prac związanych z gospodarstwem rolnym zlecają firmom. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 8 czerwca 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków złożonych za rok 2008, bądź stosownego zaświadczenia o dochodach, w tym także zaświadczenia o dochodach z prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskanych za ten rok, z właściwego urzędu skarbowego (gminy), (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków i ich syna rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności rolniczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób oświadczenia w tym przedmiocie, (3) dokumentu potwierdzającego wysokość osiąganego przez żonę wnioskodawcy miesięcznego dochodu z tytułu renty, (4) oświadczenia złożonego przez syna w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; jeżeli zaś osiąga on dochody – podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto, (5) oświadczenia w przedmiocie przysługujących małżonkom płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, zakup leków, wydatki na odpłatne leczenie, inne), (7) dowodów potwierdzających podnoszoną przez wnioskodawcę okoliczność wykonywania za wynagrodzeniem prac w gospodarstwie rolnym małżonków przez inne osoby (podmioty), (8) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę i syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (9) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów. W piśmie z dnia 17 czerwca 2009 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów. Wskazał, że nie ma możliwości wykonania nałożonego na niego zobowiązania w całości, gdyż nie otrzymał wymaganych dokumentów od organów. Sąd przedmiotowy wniosek uwzględnił i wyznaczył skarżącemu kolejny termin – 30 czerwca 2009 r., o czym strona została poinformowana zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2009 r. Pomimo przedłużenia terminu skarżący żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego sytuacji finansowej. Podkreślić przy tym należy, że wnioskodawca zobowiązany został nie tylko do nadesłania dokumentów sporządzanych przez organy administracji, czy też inne instytucje, ale także do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentów, które powinny być w jego posiadaniu, jak chociażby faktury i rachunki związane z kosztami utrzymania domu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.