I SA/Gd 827/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi R. Ż.-T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 23 września 2008 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia 8 sierpnia 2008 r., w przedmiocie odmowy umorzenia p. R. Ż.-T. składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek od tych zaległości. W uzasadnieniu Prezes ZUS stwierdza, iż pismem z dnia 16 czerwca 2008 r. p. Ż.-T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z prośbą o umorzenie odsetek od wymierzonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za P. Ż.-T. tytułem współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą za okres od dnia 6 lutego 2002 r. do dnia 31 lipca 2004 r. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją rodzinną (stan zdrowia) i materialną, która uniemożliwia stronie uregulowanie w całości składek wraz z należnymi odsetkami. Jednocześnie zobowiązał się do uregulowania należności głównej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] - Inspektorat w [...] pismem z dnia 26 czerwca 2008 r. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek oraz o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także wezwał do złożenia osobiście bądź przez pełnomocnika stosownych aktualnych dokumentów. Pismem z dnia 21 lipca 2008 r. strona została zawiadomiona o zakończeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek. W odpowiedzi dnia 23 lipca 2008 r. p. Ż.-T. złożył wniosek o umorzenie zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za P. Ż.-T. z tytułu współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą za okres od dnia 6 lutego 2002 r. do 31 lipca 2004 r. wynikających z decyzji ZUS Oddział w [...] z dnia 25 kwietnia 2008 r. nr [...] wraz z odsetkami za zwłokę, z pismem o potraktowanie tego wniosku jako rozszerzenie wniosku z dnia 16 czerwca 2008 r. o umorzenie odsetek oraz zobowiązał się do dostarczenia aktualnych dokumentów do dnia 30 lipca 2008 r. W związku z tym, pismem z dnia 29 lipca 2008 r. stronę poinformowano o warunkach umorzenia. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził, iż p. Ż.-T. nie udokumentował w sposób dostateczny trudnej sytuacji materialnej. Brak było dokumentów przedstawiających ponoszone przez stronę wydatki związane z utrzymaniem, czy też wskazujących na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiających stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W konsekwencji Oddział ZUS w [...] uznał, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek i wydał decyzję nr [...] w dniu 8 sierpnia 2008 r. o odmowie umorzenia. W dniu 26 sierpnia 2008 r. wpłynęło pismo strony w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie w/w należności z uwagi na trudną sytuację materialną i rodzinną. W toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności (z tytułu nieopłaconych składek) skarżący został wezwany pismem z dnia 3 września 2008 r. do nadesłania kserokopii dokumentów stanowiących nowe dowody w sprawie, oraz aktualne oświadczenie o stanie majątkowym. Z przedłożonych przez R. Ż.-T. dokumentów w ocenie Prezesa ZUS nie wynika, aby skarżący był w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty w wysokości 574,35 zł miesięcznie. Razem z żoną prowadzi gospodarstwo rolne, na które uzyskują dopłaty unijne. Ponadto posiadany przez skarżącego majątek to: nieruchomość - gospodarstwo rolne o powierzchni 42,65 ha, dom i zabudowania gospodarcze,3 samochody osobowe. Po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dowodów organ rentowy ustalił, że okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o umorzenie zadłużenia nie stanowią dostatecznych przesłanek do umorzenia zaległości w trybie powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Cytowany przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności każdorazowo należy do organu rentowego, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w ust. 3 art. 28 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o sus wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc że w takim wypadku mogą być one umorzone. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, zatem Prezes ZUS orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuca organom: - błędne ustalenia poprzez przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych składek, - naruszenie słusznego interesu strony - poprzez pominięcie faktu, iż zadłużenie w składkach powstało z przyczyn niezależnych od skarżącego; do czasu prawomocnego zakończenia sporu przed sądem powszechnym - składki na ubezpieczenie społeczne za syna skarżącego - jako za osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie były wymagane. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył dotychczasową argumentację uzasadniającą w ocenie skarżącego umorzenie zaległych składek. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wbrew wywodom skargi odpowiada prawu. Otóż w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek mają zastosowanie przepisy art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust, 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W związku z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka , następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 28 ust. 4 umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przewidziane natomiast w art. 28 ust. 3a w/w ustawy umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne - nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczy ono ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Z przywołanej regulacji prawnej przede wszystkim wynika, iż decyzje w przedmiocie umorzenia w/w zaległości mają charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ a nie sąd. Uznaniowość decyzji jednocześnie oznacza, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż wniosek organów że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek za osobę współpracującą, nie może być uznany za dowolny. Jak wynika z dokumentów nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zadłużenia zgodnie z art. 28 ust.3 pkt 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6). Również pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania w tej sprawie. Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych składek. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty 574,35 zł brutto miesięcznie. Oboje z żoną prowadzą duże gospodarstwo rolne, na które uzyskują dopłaty unijne, przy czym nie wykazano, że gospodarstwo nie przynosi dochodów. Organy ustaliły, że skarżący posiada: - nieruchomość - gospodarstwo rolne: łączna powierzchni gruntu 42,65 ha, dom i zabudowania gospodarcze, - samochody osobowe: VOLSVAGEN TRANSPORTER rok prod. 1993, MERCEDES - BENZ rok prod. 2001 oraz SEAT TOLEDO rok prod. 1993 (brak dokumentów potwierdzających, że są wyeksploatowane), które mogą być przedmiotem egzekucji. Organy również przeanalizowały stan zdrowia skarżącego i jego żony oraz to, że mają na utrzymaniu studiującego syna. Również przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego nie bez znaczenia było i to, że we wniosku z dnia 16 czerwca 2008 r. skarżący zobowiązał się do uregulowania należności głównej w kwocie 10.427,75 zł w części ze zgromadzonych oszczędności, przy czym nie wykazał, że w ostatnim czasie sytuacja finansowa skarżącego pogorszyła się tak radykalnie, że nie jest obecnie w stanie przeznaczyć tych środków na spłatę zadłużenia. Jak wyżej podkreślono, w świetle art. 28 powyższej ustawy umorzenie składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w/w artykule. Oznacza to, że decyzja każdorazowo należy do organu, który w przypadku wystąpienia pewnych zdarzeń czy okoliczności może, ale nie musi umorzyć zaległości. Skoro organy rozważyły wszystkie przesłanki od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to, że ostatecznie odmówiły ich umorzenia nie czyni decyzji wadliwą. Z tych przyczyn na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w wyroku.