I SA/Gd 827/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że z uwagi na stan zdrowia, podeszły wiek oraz ograniczone środki finansowe nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Jako swój majątek wnioskodawca wskazał dom jednorodzinny o szacunkowej wartości 390.000 zł oraz pawilon handlowy o wartości szacunkowej 80.000 zł. Wnioskodawca wskazał na oszczędności na rachunku bankowym bieżącym w kwocie 3.326 zł, na książeczce oszczędnościowej w kwocie 630 zł oraz na lokacie rocznej zamkniętej 10.000 zł. Jest właścicielem samochodu marki Chevrolet o wartości 6.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że spłaca pożyczkę na remont domu w wysokości 939,38 zł miesięcznie. Na miesięczne dochody wnioskodawcy i jego żony składają się świadczenia emerytalne odpowiednio w wysokości 2.215,87 zł i 1.369,82 zł oraz czynsz wynajęcia pawilonu w wysokości 1.100 zł. Jako stałe wydatki wnioskodawca wskazał koszty kredytu mieszkaniowego 939,38 zł, podatku od przychodu za wynajem 93,50 zł, ubezpieczenia domu i samochodu 99 zł, dozoru domu 35 zł, telefonów 158,38 zł, wywozu śmieci 44 zł, mediów 834 zł, benzyny 80 zł, opału 50 zł, ubezpieczenia na życie 42 zł, podatku od nieruchomości 250 zł, lekarstw 390 zł oraz żywności i środków czystości 2.600 zł. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że J. P. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata (vide: wniosek, k. 16 i 17 akt sądowych). Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z której wynika, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 p.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika, musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie, tj. takich, które nie mają żadnych źródeł dochodu bądź też posiadają środki w ilości niewystarczającej do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Dokonana przez referendarza sądowego analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt posiadania przez skarżącego domu jednorodzinnego oraz pawilonu handlowego, z wynajmu którego uzyskuje on stały dochód, posiadanie samochodu osobowego o wartości 6.000 zł, posiadanie przez rodzinę stałych źródeł dochodów w wysokości 4.685,69 zł miesięcznie, a także oszczędności pieniężnych w łącznej kwocie około 14.000 zł - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa wnioskodawcy, co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru) nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Wprawdzie skarżący powołuje się na znaczne wydatki stałe związane z kosztami utrzymania i leczenia, to jednak posiadane przez niego oszczędności świadczą o tym że jest on w stanie ponieść wszelkie opisane we wniosku koszty, a nadto wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, w tym kosztów sądowych (na obecnym etapie obejmujących wpis w wysokości 100 zł), jak również kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. Sposób wyliczenia stałych wydatków wnioskodawcy nasuwa przy tym wniosek, że wydatki te (w części dotyczącej ok. 500 zł, przy uwzględnieniu, że niektóre koszty, jak np. ubezpieczenie samochodu, płatne są w stosunku rocznym) nie znajdują pokrycia w ujawnionych dochodach. Sugeruje to bądź uzyskiwanie jakiegoś dodatkowego dochodu o niepodanym przez wnioskodawcę źródle pochodzenia bądź też zawyżenie przez stronę wysokości podanych wydatków na potrzeby uwzględnienia złożonego wniosku. Niezależnie jednak od przyczyny powyższego, nie można pominąć faktu, że wnioskodawca posiada oszczędności, chociażby w formie lokaty pieniężnej w wysokości 10.000 zł, którą – mimo określenia we wniosku lokaty jako zamkniętej - może dysponować, co najwyżej z utratą odsetek. W konsekwencji przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.