I SA/Gd 830/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2012 r. pełnomocnik G.T. zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 2.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pełnomocnik podał, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, aktualnie małżonkowie nie osiągają dochodów, korzystają z pomocy rodziny, żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z wypadkiem, któremu uległ 16 marca 2012 r., jedyny majątek małżonków stanowią udziały w A Sp. z o.o. o łącznej nominalnej wartości 318.000 zł, zaznaczył przy tym, że spółka od 2011 r. nie uzyskuje dochodów, obecnie nie prowadzi działalności (stanowiący jej własność budynek położony w S. przy ul. [...], w tym znajdujący się w nim lokal użytkowy nie jest wykorzystywany w działalności ani do innych celów), posiada zadłużenie odpowiadające wysokości jej kapitału zakładowego. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że skarżący przebywa w Wielkiej Brytanii, gdzie poddawany jest rehabilitacji i leczeniu operacyjnemu, które ma przywrócić sprawność zmiażdżonej w wypadku dłoni i palcom. Z tych powodów nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Nadmienił, że skarżący ponosi znaczne koszty związane z leczeniem poza granicami kraju. Do wniosku pełnomocnik dołączył odpis: KRS, z którego wynika, że kapitał zakładowy spółki, której udziały posiadają małżonkowie wynosi 318.000 zł, dokumentacji medycznej sporządzonej w języku angielskim, zobowiązując się do przedłożenia jej tłumaczenia w terminie późniejszym, zeznania podatkowego skarżącego za 2011 r., w którym wykazał dochody ze stosunku pracy oraz innych źródeł w wysokości 14.663,95 zł, zaświadczenia z PUP z dnia 8 maja 2012 r., z którego wynika, że żona skarżącego jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 20 lutego 2012 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenie pełnomocnika zawarte we wniosku referendarz sądowy uznał za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. (doręczonym pełnomocnikowi 3 września 2012 r.) zobowiązał skarżącego – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i wydatków jego oraz żony. Skarżący zobowiązany został do nadesłania: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu złożonego przez każdego z małżonków, (2) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i inne), (3) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez wnioskodawcę kosztów odpłatnego leczenia i rehabilitacji, (4) oświadczenia wnioskodawcy, czy w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim otrzymuje wynagrodzenie za czas choroby; jeśli tak – przedłożenia dokumentu, z którego wynikałaby jego wysokość, (5) oświadczenia wnioskodawcy, czy otrzymuje pomoc finansową od instytucji brytyjskich w formie zasiłków; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (6) w związku z deklarowanym brakiem dochodów oświadczenia żony wnioskodawcy, czy korzysta z pomocy społecznej; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pełnomocnik w piśmie z dnia 17 września 2012 r. wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów o dodatkowe 7 dni z uwagi na fakt, że skarżący wraz z małżonką przebywa poza granicami kraju. Powołując się na rozmowę telefoniczną z mandantem wyjaśnił, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z pobytem w Wielkiej Brytanii, gdyż ponoszone są one przez jego rodzinę, bądź też korzysta z pomocy znajomych zamieszkujących w pobliżu miejsca, gdzie odbywa on leczenie. Przedłożył dodatkowe oświadczenie skarżącego i jego żony z dnia 7 września 2012 r., w którym małżonkowie podali, że: posiadają rachunki w Banku [...],[...],[...], na których w okresie ostatnich sześciu miesięcy brak było obrotów a ich salda końcowe wynoszą zero, nie posiadają lokat dewizowych oraz pojazdów mechanicznych, nie ponoszą kosztów związanych z utrzymaniem, gdyż w związku z hospitalizacją skarżącego przebywają poza granicami Polski a leczenie i rehabilitacja skarżącego są nieodpłatne, małżonkowie otrzymują pomoc finansową od najbliższej rodziny, skarżący nie otrzymuje wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, ani też zasiłków z tego tytułu, jego żona nie korzysta z pomocy społecznej. Zarządzeniem z dnia 24 września 2012 r. referendarz sądowy uwzględnił przedmiotowy wniosek, przedłużając termin do nadesłania wymaganych dokumentów o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W piśmie z dnia 8 października 2012 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący poza oświadczeniem złożonym przez jego matkę i siostrę w przedmiocie udzielanej małżonkom pomocy finansowej celem pokrycia bieżących wydatków związanych z utrzymaniem nie przedstawi innych dokumentów, w szczególności oświadczeń znajomych, u których przebywa. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący poprzez selektywne przedkładanie dokumentów i składanie sprzecznych oświadczeń uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego kondycji finansowej. Od powyższego orzeczenia skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że nieprzedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych jest konsekwencją tego, że skarżący przebywa obecnie w Wielkiej Brytanii na leczeniu i rehabilitacji i nie ma dostępu do dokumentacji bankowej. Z tego samego powodu nie może też uzyskać tych dokumentów korespondencyjnie (bank musi zweryfikować osobę, która zgłasza się po wyciągi), ani za pośrednictwem członków rodziny (bank żąda w takich sytuacjach pełnomocnictwa notarialnego). Pełnomocnik wskazał też w sprzeciwie, że nie jest mu znana dokładna sytuacja skarżącego, jeśli chodzi o koszty leczenia i ewentualne objęcie ich ubezpieczeniem. Może jednak stwierdzić, że brytyjskie służby medyczne udzieliłyby skarżącemu pomocy w związku z wypadkiem, jakiemu uległ, nawet gdyby nie był ubezpieczony. Nie wiadomo zatem, czy skarżący zostanie obciążony kosztami leczenia i w jakim zakresie. Ponadto na koszty leczenia składają się koszty czysto medyczne oraz inne, w postaci dojazdów, diety i wszelkie inne obciążenia związane ze stanem zdrowia. Jak dalej wskazał pełnomocnik, jakkolwiek orzeczenie lekarskie sporządzone jest na formularzu dotyczącym wypłaty chorobowego i ubezpieczenia społecznego, to ewentualne uprawnienia z tego tytułu przysługują skarżącemu nie w Wielkiej Brytanii, a w Polsce, stąd nic dziwnego, że skarżący ich nie otrzymuje, skoro nie ma możliwości powrotu do kraju, by się o nie starać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., Nr 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kwoty 2000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy bowiem podkreślić, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje nadal niejasna, co jest konsekwencją postawy skarżącego uchylającego się od przedłożenia wszystkich żądanych przez Sąd w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumentów. Sąd nie neguje, że skarżący w związku z wypadkiem przebywa obecnie w Wielkiej Brytanii na leczeniu i rehabilitacji. Sam ten jednak fakt nie przesądza, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Konieczne jest ustalenie, jakie są aktualne dochody skarżącego, jaki jest jego stan majątkowy, jaka jest wysokość wydatków związanych z jego utrzymaniem, a także leczeniem. Żaden z przedłożonych przez stronę dokumentów nie pozwala na udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania, a argumentacja przedstawiona tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w sprzeciwie, oparta jest na przypuszczeniach. Pełnomocnik w złożonym sprzeciwie sam wskazuje, że nie jest mu znana dokładna sytuacja skarżącego, jeżeli chodzi o koszty leczenia i ewentualne objęcie ich ubezpieczeniem. Stwierdza, że w związku z charakterem wypadku, któremu skarżący uległ, brytyjskie służby medyczne udzieliłyby mu pomocy medycznej nawet gdyby nie był ubezpieczony. Stwierdzenie to ma jednak charakter jedynie przypuszczenia, nie potwierdza go żaden dowód w sprawie. Przeciwnie, zgromadzone dowody, jakkolwiek szczątkowe, przemawiają raczej za tym, że skarżący jest objęty na terenie Wielkiej Brytanii ubezpieczeniem, o czym świadczy orzeczenie lekarskie sporządzone na formularzu dotyczącym wypłaty chorobowego i ubezpieczenia społecznego. Jako spekulację należy potraktować oświadczenie pełnomocnika, że ewentualne uprawnienia z tego tytułu przysługują skarżącemu nie w Wielkiej Brytanii, a w Polsce, nie znajduje ono bowiem oparcia w żadnym znajdującym się w aktach sprawy dokumencie. Podkreślić należy też sprzeczność stanowiska strony skarżącej - we wniosku pełnomocnik jako okoliczność przemawiającą za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych wskazał konieczność ponoszenia przez niego znacznych wydatków związanych z leczeniem szpitalnym i rehabilitacją, natomiast wezwany do przedłożenia dowodów dokumentujących te wydatki skarżący oświadczył, że ich nie posiada, ponieważ leczenie jest nieodpłatne (oświadczenie skarżącego z dnia 7 września 2012 r. - k. 77). W tym samym oświadczeniu skarżący oświadcza z jednej strony, że nie ponosi wraz z żoną kosztów utrzymania, a z drugiej, że utrzymuje się z pomocy najbliższej rodziny. Oświadczenie to jest oczywiście sprzeczne – skoro skarżący nie ponosi kosztów utrzymania, to nie jest mu potrzebna w tym względzie pomoc rodziny. Skoro jednak koszty te ponosi, nawet jeśli finansuje je dzięki pomocy rodziny, to należało wskazać i udokumentować ich wysokość. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności obciąża wnioskodawcę. W wyjaśnieniu tych niejasności z pewnością pomocne byłby wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki, do przedłożenia których został zobowiązany. Skarżący jednak uchylił się od wykonania tego zobowiązania wskazując na swój pobyt w Wielkiej Brytanii i związaną z tym niemożność uzyskania z banku wyciągów z rachunków bankowych. Argumentacja ta jednak nie przekonuje z tego względu, że ustawowym obowiązkiem banku, wynikającym z art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego, jest przesłanie posiadaczowi rachunku przynajmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciągu z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemną zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wobec skarżącego wszystkie banki, w których posiada rachunki bankowe, tego obowiązku nie dopełniły. Nie wykazał też skarżący, że wyraził pisemną zgodę na inną formę dostarczenia mu wyciągów bankowych, np. poprzez osobisty odbiór wyciągu w oddziale lub powiadomienie przesłane za pośrednictwem bankowości elektronicznej. Wskazane wyżej wątpliwości uniemożliwiły weryfikację oświadczenia skarżącego w zakresie nieposiadania zasobów pieniężnych. Złożone przez małżonków oświadczenie, w którym wyjaśnili, że na ich kontach bankowych w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie są dokonywane żadne operacje a ich salda wynoszą zero nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu, w sytuacji gdy małżonkowie posiadają rachunki bankowe. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.